zarejestruj się zaloguj się

Wstrząs septyczny

Tekst: lek. Natalia Wrzesińska
Dodane: 07. kwietnia, 2014

Wstrząs septyczny to ostra, zagrażająca życiu reakcja organizmu. Wstrząs rozwija się w następstwie posocznicy – ogólnoustrojowej reakcji organizmu wywołanej zakażeniem. Najczęściej przyczyną sepsy są bakterie i toksyny wytwarzane przez nie. Zakażenie rozwija się w wyniku stanów zapalnych narządów, u osób leczonych na oddziałach intensywnej terapii. Gdy rozwija się wstrząs septycznych, dochodzi do niewydolności najważniejszych narządów.

lek. Natalia Wrzesińska
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Co to jest sepsa?

     

    Sepsa, inaczej posocznica, to termin stosowany do opisania reakcji organizmu na zakażenie. Zgodnie z definicją jest to zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej spowodowanej zakażeniem. Sepsa zaczyna się nagle wystąpieniem takich objawów jak podwyższenie lub obniżenie temperatury ciała, wzrostem tętna i częstotliwości oddechu. Może prowadzić do wstrząsu septycznego, kiedy pomimo nawadniania chorego dochodzi do spadku ciśnienia krwi.

    Początkowo sepsa była utożsamiana z obecnością bakterii we krwi (bakteriemią). Obecnie do rozpoznania sepsy nie jest konieczne potwierdzenie bakteriemii aczkolwiek w większości przypadków rozsiew bakterii następuje drogą krwionośną. Sepsa stanowi poważny problem medyczny, zwłaszcza na oddziałach intensywnej terapii, na których stanowi jedną z głównych przyczyn zgonów. Może ją powodować praktycznie każdy drobnoustrój chorobotwórczy.

    Sepsa stanowi poważny problem medyczny. Szczególnie dotyczy on oddziałów intensywnej terapii. W Stanach Zjednoczonych sepsa jest drugą po zaburzeniach krążenia przyczyną śmierci na tych oddziałach. Występuje u około 1-2 % hospitalizowanych pacjentów i aż u 25% chorych na oddziałach intensywnej terapii. Częstość występowania sepsy rośnie. Dzieje się tak z powodu starzenia się populacji, zwiększonego występowania chorób przewlekłych i zaburzeń odporności oraz z powodu częstego stosowania antybiotyków, prowadzącego do występowania opornych szczepów bakteryjnych.

     

    Przyczyny sepsy i wstrząsu septycznego

     

    Jak wspomniano wcześniej rodzaj drobnoustrojów chorobotwórczych nie ma znaczenia w wystąpieniu sepsy. Bakterie nie muszą występować we krwi. Nie muszą występować u chorego zaburzenia odporności, choć są one czynnikiem ryzyka.

    Najczęstszą przyczyną wstrząsu septycznego są zakażenia bakteryjne (75-85% przypadków). Najczęstszymi drobnoustrojami powodującymi sepsę, są takie które dla zdrowego organizmu nie są groźne – są to tak zwane drobnoustroje potencjalnie chorobotwórcze. Sepsa występuje nie tylko w warunkach szpitalnych ale także w pozaszpitalnych. Wtedy za jej wystąpienie najczęściej odpowiedzialne są bakterie wywołujące zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

    Zakażenie, które powoduje sepsę może mieć charakter jawny (są to zazwyczaj zapalenie otrzewnej, zapalenie trzustki, zapalenie płuc, zapalenie nerek) ale również utajony: najczęściej są to infekcje w obrębie jamy ustnej (okołozębowe), zapalenie zatok przynosowych lub migdałków. Według badań naukowych najczęstszą przyczyną są zakażenia w obrębie jamy brzusznej.

    Do czynników ryzyka wystąpienia sepsy u pacjentów hospitalizowanych należą:

    • obecność cewnika naczyniowego,
    • obecność cewnika w pęcherzu moczowym,
    • dreny,
    • protezy sztuczne i urządzenia (np. stymulator serca itp.),
    • mechaniczna wentylacja płuc,
    • żywienie pozajelitowe,
    • przetaczanie płynów i preparatów krwi,
    • odleżyny, oparzenia i rany,
    • zaburzenia odporności po lekach lub radioterapii.

    Na wystąpienie sepsy w warunkach pozaszpitalnych szczególnie narażone są dzieci i osoby starsze, osoby o obniżonej odporności, osłabione oraz przebywające w dużych skupiskach ludzi takich jak żłobki, przedszkola, szkoły, więzienia czy koszary wojskowe.

     

    Jak rozwija się sepsa?

     

    Patomechanizm sepsy jest skomplikowany. Proces zapalny rozwija się w wyniku oddziaływania na organizm składników drobnoustrojów chorobotwórczych. Najczęściej jest to liposacharyd bakterii i endotoksyny (szkodliwe substancje wytwarzane przez bakterie). W powstaniu reakcji zapalnej biorą udział cytokiny i chemokiny oraz substancje uszkadzające komórki takie jak wolne rodniki tlenowe. Dochodzi do zmian na poziomach komórkowym, tkankowym oraz narządowym (niewydolność narządów).

    Do wstrząsu septycznego dochodzi, gdy w wyniku reakcji zapalnej niedostatecznie wypełnione jest łożysko naczyniowe. Spada ciśnienia krwi i zmniejsza się perfuzja przez tkanki co prowadzi do gorszego ich ukrwienia i niedotlenienia. Występuje kwasica metaboliczna i zaburzenia metaboliczne, a w rezultacie następuje niewydolność wielonarządowa (nieprawidłowo zaczynają pracować nerki, płuca i inne ważne narządy).

     

    Objawy sepsy

     

    Początkowe objawy sepsy zależą od miejsca pierwotnego zakażenia. Gdy rozwija się reakcja ogólnoustrojowa, charakterystycznymi objawami uprawniającymi do rozpoznania sepsy są:

    1. temperatura ciała powyżej 38 lub poniżej 36°C,
    2. czynność serca powyżej 90/minutę,
    3. częstość oddechów powyżej 20 na minutę a w badaniu gazometrii krwi tętniczej obniżenie ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla,
    4. obniżona (poniżej 4000) lub podwyższona (powyżej 12000) liczba leukocytów we krwi, obecność ponad 10% niedojrzałych granulocytów obojętnochłonnych w rozmazie krwi.

    Mogą występować także nagłe zaburzenia świadomości, znaczne obrzęki lub hiperglikemia, pomimo niewystępowania cukrzycy.

     

    Jak rozpoznać wstrząs septyczny?

     

    Wstrząs septyczny charakteryzuje się obniżeniem ciśnienia krwi i hipoperfuzją tkanek (zmniejszonym ukrwieniem tkanek). W przebiegu ciężkiej sepsy rozwija się niewydolność narządów:

    • ostra przednerkowa niewydolność nerek,
    • ostra niewydolność oddechowa,
    • niedokrwienie ośrodkowego układu nerwowego,
    • zaburzenia czynności przewodu pokarmowego,
    • krwawienie z przewodu pokarmowego,
    • małopłytkowość,
    • ostra niewydolność wątroby,
    • niewydolność nadnerczy).

    W celu rozpoznania patogenu odpowiedzialnego za wystąpienie sepsy pobiera się posiewy na badania mikrobiologiczne (posiew krwi, moczu, płynu mózgowo-rdzeniowego, płynu z opłucnej, posiew z rany itd.). Nie zawsze jednak patogen występuje we krwi.

    Oznacza się również poziom we krwi wskaźników stanu zapalnego (takich jak białko CRP i prokalcytonina), który jest podwyższony. Zwłaszcza pomiary zmian poziomu prokalcytoniny są przydatne w monitorowaniu ciężkości zapalenia i skuteczności leczenia.

    Jednym z podstawowych badań przy sepsie jest morfologia krwi. Oznacza się również we krwi parametry nerkowe i wątrobowe (monitorowanie wydolności tych narządów), parametry krzepnięcia czy poziom mleczanów. Istotne są również badania obrazowe takie jak rentgen, USG czy tomografia komputerowa, wykonywane w zależności od pierwotnego miejsca zakażenia.

     

    Leczenie we wstrząsie septycznym

     

    Leczenie sepsy to duży problem kliniczny i powinno być prowadzone na oddziale intensywnej terapii. Jest to leczenie zarówno przyczynowe jak i objawowe.

    Leczenie przyczynowe skupia się na usunięciu przyczyny zakażenia: zakażonych narządów (np. martwiczo zmienionego fragmentu jelita czy pęcherzyka żółciowego) lub protez, drenów czy cewników. W przypadku wystąpienia ropni drenuje się je chirurgicznie lub przezskórnie.

    Stosuje się antybiotykoterapię dożylną wstępnie antybiotykami o szerokim spektrum działania, a po uzyskaniu wyników posiewów zgodnymi z wynikiem antybiogramu. Leczenie powinno trwać co najmniej 7-10 dni. Czasem (we wstrząsie septycznym) stosuje się również leki hamujące reakcję zapalną takie jak ludzkie aktywowane białko C.

    Leczenie objawowe jest konieczne w ciężkiej sepsie i wstrząsie septycznym. Ma na celu utrzymanie ciśnienia tętniczego, ośrodkowego ciśnienia żylnego, diurezy i wysycenia tlenem hemoglobiny. Polega przede wszystkim na przetaczaniu płynów dożylnie oraz jeśli to konieczne preparatów krwi. Ważna składową leczenia objawowego jest leczenie zaburzeń czynności układu krążenia. W tym celu czasem niezbędne jest podawanie leków obkurczających naczynia krwionośne (noradrenaliny i dopaminy) oraz leków zwiększających kurczliwość mięśnia sercowego (dobutaminy). Podaje się również kortykosteroidy, zwłaszcza pacjentom we wstrząsie.

    W leczeniu niewydolności oddechowej konieczna jest czasem wentylacja mechaniczna (podłączenie do respiratora). Monitoruje się glikemię i w razie potrzeby podaje glukozę i insulinę. W przypadku niewydolności nerek konieczna bywa dializoterapia. Chory jest zazwyczaj żywiony pozajelitowo. Podaje się również inne leki takie jak inhibitory pompy protonowej aby zapobiec wystąpieniu wrzodów stresowych żołądka i heparyny drobnocząsteczkowe jako prewencję zakrzepicy żył głębokich (pacjent jest unieruchomiony).

    Śmiertelność w przypadku wystąpienia wstrząsu septycznego jest wysoka a leczenie długotrwałe i kosztowne, dlatego sepsa jest poważnym problemem klinicznym.

    Autor: lek. Natalia Wrzesińska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.