zarejestruj się zaloguj się

Tętniak aorty

Tekst: lek. Rafał Drobot
Tętniak aorty
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 15. października, 2013

Tętniak aorty to patologiczne poszerzenie tętnicy głównej o więcej niż połowę prawidłowej średnicy. Najczęstszym stanem patologicznym związanym z tętniakiem aorty jest miażdżyca. Powikłania tętniaka aorty, w postaci jego pęknięcia lub incydentów zakrzepowo-zatorowych wiążą się z bezpośrednim zagrożeniem zdrowia i życia chorego.

lek. Rafał Drobot
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Tętniak aorty – rodzaje

     

    Pod nazwą tętniak prawdziwy rozumiemy tętniak, którego struktura obejmuje wszystkie trzy warstwy ściany naczynia tętniczego. Natomiast tętniak rzekomy powstaje wskutek naruszenia ciągłości błony wewnętrznej oraz środkowej, a miejsce poszerzenia jest wyścielone tylko przydanką i skrzepem okołonaczyniowym.

    Tętniaki można również klasyfikować ze względu na ich kształt. Tętniak wrzecionowaty obejmuje cały obwód zajętego naczynia, powodując rozlane jego rozszerzenie. Natomiast tętniak workowaty zajmuje tylko część obwodu, prowadząc do miejscowego i ograniczonego uwypuklenia ściany naczynia.

    Tętniaki aorty dzieli się także według miejsca ich występowania na tętniaki aorty piersiowej i tętniaki aorty brzusznej. Tętniaki aorty zstępującej w odcinku piersiowym zwykle zachowują ciągłość z tętniakami podprzeponowymi i są wtedy określane jako tętniaki piersiowo-brzuszne aorty.

    Znaczną większość wszystkich tętniaków aorty stanowią tętniaki aorty brzusznej w odcinku przednerkowym (powyżej odejścia tętnic nerkowych), które stwierdzane są u niemal 5 % populacji po 40 roku życia, kilkakrotnie częściej u mężczyzn. Częstość występowania tętniaków aorty brzusznej zwiększa się wraz z wiekiem. Między 5 a 10 % nowo rozpoznawanych tętniaków aorty, stanową tętniaki aorty piersiowej. W 60 % dotyczą one aorty wstępującej i występują równie często u obu płci. Najrzadziej spotyka się tętniaki piersiowo-brzuszne – w mniej niż 5 % wszystkich przypadków.

     

    Tętniak aorty – przyczyny

     

    Tworzenie się tętniaków aorty wiąże się ze wszystkimi stanami, w których dochodzi do degradacji lub zaburzonej produkcji elementów strukturalnych: ściany aorty, elastyny oraz kolagenu. Przyczyny powstawania tętniaków aorty można ogólnie sklasyfikować jako:

    • schorzenia degeneracyjne (zwyrodnieniowe),
    • schorzenia związane z rozwojem organizmu,
    • schorzenia wrodzone,
    • zakażenia,
    • zapalenia naczyń,
    • urazy.

    Tworzenie się tętniaków aorty brzusznej i aorty zstępującej w odcinku piersiowym w większości przypadków łączy się z procesami degeneracyjnymi, wynikającymi z rozwoju reakcji zapalnej, proteolizy (trawienia białek) oraz naprężenia mechanicznego ściany aorty.

    Limfocyty T i B, makrofagi oraz produkowane przez nie cytokiny zapalne oraz enzymy (tzw. metaloproteinazy macierzy) powodują uszkodzenie włókien elastyny i kolagenu oraz zmieniają podatność aorty na rozciąganie i ciśnienie pulsacyjne.

    Czynnikami predysponującymi do powstawania tętniaków są:

    • starszy wiek chorych,
    • nikotynizm (palenie papierosów),
    • hipercholesterolemia,
    • płeć męska,
    • tętniak aorty w wywiadzie rodzinnym.

    Rodzinne występowanie tętniaków aorty brzusznej dotyczy 20 % chorych, wskazując na dziedziczne podstawy schorzenia.

     

    Jakie choroby powodują tętniaka aorty?

     

    Miażdżyca

     

    Miażdżyca jest najczęstszą patologią prowadzącą do powstawania tętniaków aorty. Wielu pacjentów cierpiących na tętniaka aorty ma współistniejące czynniki ryzyka i miażdżycę w innych naczyniach.


    Martwica torbielowata warstwy środkowej aorty

     

    Martwica torbielowata warstwy środkowej aorty jest terminem histopatologicznym, określającym zwyrodnienie kolagenu i włókien sprężystych w błonie środkowej aorty, jak również utratę komórek tej błony, które są zastępowane przez liczne szczeliny wypełnione śluzowatą substancją. Omawiany proces patologiczny zajmuje aortę proksymalną, powodując obwodowe jej osłabienie oraz rozszerzenie i prowadzi do rozwoju wrzecionowatych tętniaków aorty wstępującej oraz zatok Valsavy. Stan ten jest szczególnie nasilony u pacjentów z:

    • zespołem Marfana
    • zespołem Ehlersa-Danlosa typu IV,
    • nadciśnieniem tętniczym,
    • wrodzoną wadą zastawki aortalnej w postaci zastawki dwupłatkowej.

     

    Kiła

     

    Zakaźne przyczyny powstawania tętniaków obejmują kiłę, gruźlicę oraz inne infekcje bakteryjne. Kiłowe zapalenie warstwy zewnętrznej i środkowej aorty uszkadza włókna elastyczne, powodując pogrubienie i osłabienie ściany. Zmiany chorobowe lokalizują się najczęściej w aorcie zstępującej oraz łuku aorty.

     

    Gruźlica

     

    Tętniaki gruźlicze są typowo umiejscowione w odcinku piersiowym aorty i związane są z rozprzestrzenianiem zakażenia z węzłów chłonnych wnęki płuc czy też sąsiednich ropni, albo wynikają z bezpośredniej kolonizacji bakterii. Utrata elastyczności ściany jest tutaj wynikiem zwyrodnienia ziarniniakowatego warstwy środkowej tętnicy głównej

     

    Grzybice

     

    Tętniaki grzybicze występują rzadko, jako powikłania zakażeń gronkowcem, paciorkowcem, Salmonellą lub wynikają z zakażenia grzybiczego aorty na podłożu blaszki miażdżycowej. Tętniaki te mają zazwyczaj budowę workowatą.



    Zapalenia naczyń

     

    Do zapaleń naczyń związanych z występowaniem tętniaków aorty zalicza się chorobę Takayasu oraz olbrzymiokomórkowe zapalenie naczyń, które mogą powodować tworzenie tętniaków w obrębie łuku i aorty zstępującej.

     

    Urazy
     

    Tętniaki pourazowe mogą powstawać w wyniku urazów penetrujących lub niepenetrujących klatki piersiowej i najczęściej dotyczą aorty zstępującej tuż poniżej przyczepu więzadła tętniczego.

     

    Tętniak aorty – objawy

     

    Objawy tętniaka aorty piersiowej

     

    Tętniaki aorty piersiowej objawiają się najczęściej bólem, zlokalizowanym w obrębie klatki piersiowej, nierzadko promieniującym do pleców. Ból jest wynikiem ucisku narządów, zlokalizowanych wewnątrz klatki piersiowej lub w obrębie jej ściany, bądź powstaje na skutek powstawania nadżerek w kościach.

    Ucisk przełyku rzadko może powodować dysfagię, a ucisk nerwu krtaniowego wstecznego objawia się pod postacią chrypki.

    Ucisk tchawicy, oskrzeli głównych może być przyczyną kaszlu, duszności, krwioplucia i nawracających zapaleń płuc.

    W tętniaku aorty wstępującej lub łuku aorty mogą ponadto wystąpić objawy zespołu żyły głównej górnej (wywołane jej uciskiem), niedomykalność zastawki aortalnej oraz incydent zatorowy w postaci udaru mózgu, niedokrwienia jelit, niedokrwienia kończyn dolnych czy zawału nerki.

    Drobne zatory pochodzące z jamy tętniaka mogą wywołać ostre niedokrwienie palców stóp, dające obraz zespołu niebieskich palców. Tętniaki aorty piersiowej przyrastają średnio 0,1 cm rocznie. Pęknięcie tętniaka jest stanem zagrożenia życia – powoduje silny, stały ból w klatce piersiowej z szybko rozwijającym się wstrząsem hipowolemicznym.

     

    Objawy tętniaka aorty brzusznej
     

    Większość chorych z tętniakiem aorty brzusznej nie skarży się na jakiekolwiek dolegliwości. Najczęstszym występującym objawem jest stały, ciągły, rozrywający lub gniotącyból w śródbrzuszu, podbrzuszu lub okolicy lędźwiowej, który może się utrzymywać przez godziny, a nawet dni. Tętniaki są wyczuwalne palpacyjnie, gdy osiągną ponad 5 cm średnicy. Istniejącemu tętniakowi aorty brzusznej mogą towarzyszyćszmery.

    Tętniaki aorty brzusznej o średnicy 4 cm przyrastają około 2,5 mm rocznie, a te o średnicy 6 cm około 6,5 mm rocznie. Pęknięciu tętniaka towarzyszy nagły ból pleców i brzucha oraz tkliwość uciskowa. Szybko rozwija się wstrząs hipowolemiczny, jednak zanim wystąpi, wyczuć można tętniący guz w jamie brzusznej.

     

    Tętniak aorty – powikłania

     

    Powikłania tętniaków aorty piersiowej

     

    W przypadku tętniaków aorty piersiowej stopniowo dochodzi do powiększania się średnicy tętniaka oraz powstawania i powiększania się skrzepliny przyściennej wskutek turbulentnego przepływu krwi na obrzeżach tętniaka. Zmiany te są przyczyną:

    • incydentów zakrzepowo-zatorowych powodujących niedokrwienie,
    • pęknięć tętniaków,
    • uciśnięcia lub erozji struktur przylegających,
    • rozwarstwienia ściany aorty.

    W przypadku pęknięcia tętniaka aorty piersiowej 80 % chorych umiera w ciągu 24 godzin, jeżeli nie zostanie podjęte natychmiastowe leczenie operacyjne przez zespół kardiochirurgiczny.

     

    Powikłania tętniaków aorty brzusznej
     

    Tętniaki aorty brzusznej pękają do:

    • przestrzeni zaotrzewnowej,
    • jamy otrzewnej,
    • dwunastnicy,
    • żyły głównej dolnej,
    • żyły nerkowej,
    • żyły biodrowej.

    Śmiertelność przedszpitalna w pękniętych tętniakach aorty brzusznej szacuje się na około 50 %, a w okresie okołooperacyjnym umiera w przybliżeniu 40 % chorych.

     

    Tętniak aorty – leczenie

     

    Przed planowanym leczeniem inwazyjnym należy przeprowadzić diagnostykę w kierunku choroby niedokrwiennej serca i ewentualnie rozpocząć jej leczenie.

    Leczenie operacyjne tętniaka aorty polega na wszczepieniu protezy naczyniowej w miejsce tętniaka. Wewnątrznaczyniowewszczepienie stentgraftu jest metodą alternatywną – może być wykonane u chorych z tętniakami zstępującego odcinka aorty piersiowej.

    W przypadku tętniaków aorty brzusznej sposób ten jest zarezerwowany dla chorych obciążonych dużym ryzykiem operacyjnym. Po zabiegu niezbędna jest regularna kontrola w celu wykrycia ewentualnego dalszego powiększania się tętniaka.

     

    Tętniak aorty – profilaktyka

     

    W postępowaniu terapeutycznym istotną rolę odgrywa eliminacja czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak palenie tytoniu i nadciśnienie tętnicze. β-blokery są stosowane w leczeniu przewlekłym – spowalniają one progresję tętniaków aorty brzusznej o średnicy większej niż 4 centymetry, natomiast nie wpływają na częstość pęknięć. Są zalecane także u chorych z tętniakiem aorty piersiowej czy zespołem Marfana.

    Autor: lek. Rafał Drobot
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Tętniak

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.