zarejestruj się zaloguj się

Stres a choroby układu sercowo-naczyniowego

Tekst: lek. Rafał Drobot
Stres a choroby układu sercowo-naczyniowego
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 14. października, 2013

Stres w znaczeniu biologicznym oznacza każdą zmianę w środowisku, która zagraża homeostazie ustrojowej, czyli istniejącemu, optymalnemu stanowi równowagi. Większość takich sytuacji stresowych wyzwala reakcje obronne na poziomie molekularnym, komórkowym lub systemowym, wpływając na ujawnienie się lub wystąpienie chorób układu sercowo-naczyniowego (np. nerwica serca, kardiomiopatia stresowa, miażdżyca).

lek. Rafał Drobot
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Jak organizm reaguje na stres?

     

    Silny stres prowadzi do powstania wielu bardzo skomplikowanych reakcji hormonalnych i neurohormonalnych. W przeważającej większości sytuacji stresowych w organizmie dochodzi do wzrostu wydzielania specyficznego hormonu przysadki mózgowej – tzw. adrenokortykotropiny (skrót to ACTH). Zwiększenie wydzielania tego hormonu jest niezbędne do utrzymania organizmu przy życiu, zwłaszcza w warunkach silnego stresu.

    W warunkach fizjologicznych ACTH pobudza korę nadnerczy do wydzielania glikokortykosteroidów. Większość stresorów zwiększających wydzielanie przysadkowego ACTH aktywuje część współczulną autonomicznego układu nerwowego. Działanie krążących glikokortykoidów (uwalnianych z kory nadnerczy) może więc polegać na:

    • utrzymaniu reaktywności błony mięśniowej naczyń krwionośnych na aminy katecholowe (adrenalinę, noradrenalinę oraz dopaminę), co wywołuje między innymi wzrost ciśnienia tętniczego;
    • warunkowaniu pełnej aktywności katecholamin w mobilizacji wolnych kwasów tłuszczowych – ważnego źródła energii w sytuacjach ekstremalnych.

    Należy jednak zauważyć, że zwiększenie stężenia ACTH, dobroczynne na krótki czas, staje się szkodliwe i destrukcyjne gdy trwa dłużej.

     

    Czy typ osobowości zwiększa ryzyko chorób serca?

     

    Osobowość typu A

     

    W latach 60. XX wieku dwaj amerykańscy kardiolodzy – Friedman i Rosenman wyróżnili tzw. wieńcowy wzór zachowania, spopularyzowany jako zachowanie typu A lub osobowość typu A.

    W kilku przeprowadzonych nieco później badaniach wykazano związek między zachowaniem typu A a wzrostem ryzyka wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych. Podstawową cechą tego typu osobowości jest znajdowanie ujścia w pracy dla wzmożonej aktywności i agresji. Oznacza to, że:

    • osoby o wieńcowym wzorze zachowania zazwyczaj pracują więcej i dłużej niż inni,
    • powstają u nich dysproporcje między czasem poświęconym na pracę oraz przeznaczonym na wypoczynek,
    • praca jest w ich przypadku podstawą poczucia sensu i wartości życia,
    • mają tendencję do współzawodnictwa w wielu aspektach życia (praca, rodzina, środowisko),
    • łatwo akceptują wyzwania, przyjmują na siebie więcej zadań i mają duże poczucie odpowiedzialności za ich wykonanie,
    • poświęcają wiele wolnego czasu, aby uzyskać przewagę nad innymi,
    • w życiu rodzinnym wykazują tendencję do dominowania nad współmałżonkiem i dziećmi,
    • oczekują podporządkowania jako formy kompensacji swojej ciężkiej pracy i opieki nad rodziną.

     

    Osobowość typu D

     

    Osobowość typu D została wyróżniona przez Denolleta w 1995 roku na podstawie badań sposobów radzenia sobie ze stresem przez chorych na chorobę niedokrwienną serca (ChNS) o osobowości typu A. Ustalono, że wśród tych osób występują tendencje do:

    • wycofywania się z interakcji społecznych,
    • stosowania mechanizmu wyparcia,
    • doświadczania silnych negatywnych emocji,
    • świadomego powstrzymywania się od wyrażania emocji, głównie w sytuacjach społecznych (tzw. hamowanie społeczne),
    • zamartwiania się i odczuwania napięcia,
    • pesymistycznego patrzenia na świat,
    • łatwej irytacji,
    • braku umiejętności dzielenia się emocjami z innymi (głównie z obawy przed odrzuceniem i dezaprobatą),
    • obwiniania się,
    • utrzymywania słabych więzi z innymi ludźmi,
    • występowania trudności w korzystaniu ze wsparcia społecznego,
    • niskiego poczucia własnej wartości.

    Z badań Denolleta wynika, że osobowość typu D wiąże się z większym ryzykiem zachorowania na chorobę niedokrwienną serca, zgonu z jej powodu oraz z gorszymi wynikami rehabilitacji. Częstość występowania osobowości typu D u osób z chorobą niedokrwienną serca ocenia się ponad 20%.

     

    Stres związany z pracą – częsta przyczyna chorób serca

     

    Dla większości ludzi głównym źródłem stresu w codziennym życiu jest praca. Wykazano, że stresująca praca (mała swoboda w podejmowaniu decyzji, wysokie wymagania) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem choroby niedokrwiennej serca.

    Chorzy po zawale serca postrzegają stres jako główną przyczynę ich choroby. Napięcie stresowe często towarzyszy terapii choroby niedokrwiennej serca, a jego nasilenie może komplikować przebieg leczenia i opóźniać powrót pacjenta do zdrowia.

    W odniesieniu do chorób układu krążenia zjawisko stresu traktowane jest jako przyczyna (czynnik ryzyka) np. nadciśnienia tętniczego i choroby niedokrwiennej serca. Odczuwanie stresu komplikuje proces leczenia i rehabilitacji chorych.

     

    Nerwica serca

     

    Nerwica serca, inaczej zespół Da Costy, to rodzaj psychonerwicy, w przebiegu której chory odczuwa dolegliwości ze strony mięśnia sercowego, mimo braku patologicznych zmian organicznych (strukturalnych) w tym narządzie. Przyczyn schorzenia upatruje się w:

    • niepowodzeniach chorego w życiu osobistym lub pracy,
    • zaburzeniach seksualnych,
    • depresji,
    • poczuciu mniejszej wartości,
    • błędnym rozpoznaniu lekarskim, wywołującym u chorego poczucie choroby.

    Pacjent najczęściej skarży się na:

    • szybkie męczenie się, nawet przy stosunkowo małym wysiłku,
    • uczucie zatykania w gardle,
    • trudności oddechowe (niemożność dokonania głębokiego wdechu),
    • bóle w okolicy koniuszka serca lub okolicy podsutkowej – najczęściej o charakterze kłującym,
    • uczucie mocnego, niemiarowego czy przyspieszonego bicia serca,
    • uczucie gorąca i łatwe ziębnięcie,

    W badaniu pacjenta lekarz może stwierdzić objawy ogólne nerwicy wegetatywnej, takie jak:

    • nadmierna potliwość,
    • zimne i wilgotne dłonie i stopy,
    • wzmożenie odruchów ścięgnistych,
    • wahania akcji serca, jak i ciśnienia tętniczego (wartości mogą przekraczać zarówno górny, jak i dolny zakres normy),
    • nieregularny, przyspieszony lub płytki oddech (czy okresowe wzdychanie pacjenta).

    Spośród badań dodatkowych znaczenie ma elektrokardiografia. W badaniu EKG występują niespecyficzne zmiany w zakresie ST-T, niemiarowość zatokowa lub nawet pojedyncze skurcze dodatkowe.

     

    Miażdżyca

     

    Miażdżyca naczyń tętniczych oraz powstająca głównie na jej podłożu choroba niedokrwienna mięśnia sercowego (gdy proces miażdżycowy obejmuje tętnice wieńcowe) wynikają bezpośrednio z podwyższonego stężenia krążących amin katecholowych i glikokortykosteroidów.

    Aminy katecholowe poprzez różne mechanizmy pośrednie powodują aktywację płytek krwi (trombocytów) i uszkodzenie śródbłonka naczyniowego, czyli wewnętrznej warstwy naczyń krwionośnych. Glikokortykosteroidy natomiast powodują wzrost stężenia glukozy i wolnych kwasów tłuszczowych w surowicy krwi. Obie wymienione składowe sprzyjają wykrzepianiu przyściennemu i rozwojowi blaszki miażdżycowej.

     

    Nadciśnienie tętnicze

     

    Regulacja ciśnienia tętniczego krwi jest bezpośrednio związana z prawidłowym funkcjonowaniem nerek. Stres i związane z nim wahania ciśnienia tętniczego uruchamiają mechanizm autoregulacji przepływu krwi w obrębie tętnic nerkowych. Nadmierny skurcz w obrębie tętnic nerkowych, będący efektem podwyższonego ciśnienia tętniczego sprzyja niedokrwieniu nerki.

    Taka sytuacja powoduje wyrzut enzymu reniny. Duża aktywność reniny poprzez działanie układu renina-angiotensyna-aldosteron (RAA) powoduje:

    • skurcz naczyń tętniczych,
    • wzrost ciśnienia tętniczego jako efekt końcowy wyżej wymienionych działań.

    Reakcja stresowa wiąże się ze wzrostem wydzielania kortykoliberyny (CRH) przez podwzgórze. Powoduje to zmianę nastawienia baroreceptorów odpowiedzialnych za utrzymanie stałego ciśnienia tętniczego krwi i, w konsekwencji, utrwalenie nadciśnienia tętniczego.

     

    Kardiomiopatia stresowa

     

    Kardiomiopatia wywołana stresem to forma przejściowego ogłuszenia mięśnia sercowego. Występuje zwykle u kobiet powyżej 60. roku życia. Prawdopodobne przyczyny schorzenia wiążą się ze skurczem tętnic wieńcowych i nadmiarem krążących hormonów – adrenaliny i noradrenaliny.

    Obraz kliniczny jest podobny jak w ostrym zespole wieńcowym – nagle pojawia się dławicopodobny ból w klatce piersiowej. Ból ten jest często poprzedzony:

    • stresem emocjonalnym,
    • stresem fizycznym,
    • ostrą chorobą.

    W badaniach dodatkowych obserwuje się:

    • niewielki wzrost markerów martwicy mięśnia sercowego,
    • zmiany w EKG imitujące zawał serca, które ustępują całkowicie w ciągu 6–12 miesięcy,
    • zmiany w echokardiografii w postaci przemijającej odcinkowej dysfunkcji skurczowej lewej komory z reakcją kompensacyjną polegającą na tętniakowatym uwypuklaniu koniuszka serca w fazie skurczu.

    Leczenie powinno być takie, jak w dysfunkcji skurczowej lewej komory. Rokowanie jest dobre, a czynność lewej komory zwykle normalizuje się w ciągu kilku dni lub tygodni.

    Dolegliwości o zmiennym nasileniu utrzymują się latami, często jednak dochodzi do ich samoistnego ustąpienia. Choremu należy pomóc w odpowiednim ułożeniu sobie życia. Niemałą rolę odgrywa ponadto aktywność ruchowa. Farmakologiczne środki uspokajające (barbiturany), leki psychotropowe czy zabiegi fizykoterapeutyczne w leczeniu nerwicy mają znaczenie tylko wspomagające.

    Autor: lek. Rafał Drobot

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.