zarejestruj się zaloguj się

Obrzęki

Tekst: lek. Paweł Stacha
Obrzęki
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 03. października, 2014

Obrzęk jest w medycynie objawem dość często spotykanym, którego przyczyny są bardzo różnorodne i zazwyczaj łatwe do uchwycenia. Obrzęk jest objawem widocznym, łatwo zauważalnym przez pacjenta, który często sam zgłasza się z jego powodu do lekarza. Wyróżniamy różne rodzaje obrzęków, które mogą być spowodowane przez schorzenia różnych narządów wewnętrznych.

lek. Paweł Stacha
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Co decyduje o rozkładzie wody w organizmie?

     

    Około 60-70% masy dorosłego człowieka stanowi woda. Jest ona środowiskiem wszystkich reakcji metabolicznych organizmu, a także stanowi główny składnik płynów ustrojowych, które zapewniają homeostazę, czyli stałość środowiska wewnętrznego. Woda w organizmie człowieka jest zlokalizowana w następujących przedziałach:

    • woda śródkomórkowa – czyli występująca wewnątrz komórek, stanowiąca składnik ich cytoplazmy,
    • woda pozakomórkowa wewnątrznaczyniowa – czyli stanowiąca główny składnik krwi,
    • woda pozakomórkowa pozanaczyniowa – czyli tak zwany płyn śródmiąższowy wypełniający przestrzenie pomiędzy komórkami.

    Ciało ludzkie posiada szereg mechanizmów, które utrzymują względnie stałą zawartość wody w każdym z przedziałów, oczywiście w warunkach fizjologicznych.

    Do najważniejszych mechanizmów należą:

    • mechanizm nerkowy – nerki – posiadają zdolność regulowania wydalania wody z moczem oraz jej wchłaniania zwrotnego do krwi.
    • mechanizm naczyniowy – naczynia włosowate – regulują przedostawanie się wody z krwi do przestrzeni pozanaczyniowej.

    Obrzęki powstają zazwyczaj w wyniku zaburzeń obu tych mechanizmów.

     

    Czym jest obrzęk i jak powstaje?

     

    Obrzękiem nazywamy zwiększenie ilości wody w przestrzeni pozakomórkowej, pozanaczyniowej. Do jego powstania prowadzi zaburzenie równowagi powyższych mechanizmów (nerkowego i naczyniowego). Wynika z tego, że przyczyn powstania obrzęku może być bardzo wiele. W patofizjologii obrzęków duże znaczenie mają:

    W przypadku nerek – choroby organiczne nerek, zmiany czynnościowe, a także schorzenia pozanerkowe i zaburzenia hormonalne – które w różnym stopniu upośledzają zdolność nerek do wydalania wody z moczem.

    W przypadku naczyń – zmiany ciśnienia hydrostatycznego w naczyniach włosowatych, zmiany ciśnienia onkotycznego osocza (głównie przez zmianę zawartości białka), zmiany w przepuszczalności ścian włośniczek, utrudniony odpływ chłonki – które to mechanizmy powodują stopniowe przechodzenie wody z naczyń do płynu śródmiąższowego.

    Gromadzenie i zatrzymywanie wody w organizmie, przestrzeni pozanaczyniowej pozakomórkowej powoduje charakterystyczny obraz kliniczny dotyczący skóry i tkanki podskórnej. Obrzęki mogą wyglądać różnie w zależności od przyczyny, która je wywołała.

    Ważny zarówno dla diagnostyki jak i leczenia jest kliniczny podział obrzęków. Ogólnie rzecz biorąc wyróżniamy:

     

    Obrzęki miejscowe

     

    Bardzo często występującym rodzajem obrzęków są obrzęki zapalne. Obrzęk jest jednym z pięciu klasycznych objawów zapalenia (oprócz ucieplenia, zaczerwienienia, bólu i upośledzenia funkcji). Stan zapalny tkanki powoduje wydzielanie przez komórki szeregu cytokin zapalnych, które powodują między innymi wzrost przepuszczalności naczyń włosowatych, przedostawanie się osocza do przestrzeni pozakomórkowej pozanaczyniowej i powstanie obrzęku.

    Innym rodzajem obrzęków umiejscowionych są obrzęki spowodowane utrudnionym odpływem chłonki, które powstają w wyniku zapalenia naczyń chłonnych w przebiegu infekcji lub ich zamknięcia, dla przykładu w przebiegu choroby nowotworowej. Masywne obrzęki wywołane niedrożnością naczyń chłonnych nazywane są słoniowacizną. Może się ona także pojawić w przypadku zakażenia nicieniem Wuchereria bancrofti.

    Dużą grupą obrzęków umiejscowionych są obrzęki kończyn wywołane tak zwaną niewydolnością żylną, kiedy to uszkodzenie zastawek żył kończyn dolnych powoduje zastój krwi, wzrost ciśnienia w żyłach i w końcu przenikanie płynu do tkanek śródmiąższowych, co klinicznie objawia się obrzękiem. Jest to jedna z najczęściej występujących przyczyn obrzęków. Pacjenci skarżą się na uczucie ciężkości nóg i puchnięcie nóg wieczorem, po całym dniu pracy lub po dłuższym przebywaniu w pozycji stojącej.

    Analogiczna sytuacja występuje w przebiegu zakrzepicy żył kończyn dolnych z tą różnicą, że w ostatnim przypadku objawy pojawiają się nagle i są bardziej nasilone. Obrzęki alergiczne (na przykład obrzęk naczynioruchowy Quinckego) to rodzaj obrzęku, który umiejscawia się zwykle na twarzy i jest związany z reakcją alergiczną, która powoduje uwalnianie histaminy oraz innych substancji i wzrost przepuszczalności naczyń krwionośnych.

     

    Obrzęki uogólnione

     

    • Obrzęki uogólnione są związane zazwyczaj z chorobą ogólnoustrojową i są bardziej rozległe niż obrzęki miejscowe. Obrzęki pochodzenia sercowego wynikają z niewydolności serca. Prawa komora serca staje się niewydolna, pompuje mniej krwi, co wywołuje zastój krwi na obwodzie, w odcinku żylnym krążenia, a także hipoperfuzję narządową z powodu zmniejszonej objętości wyrzutowej. Zastój krwi w żyłach prowadzi do przechodzenia płynu z naczyń do przestrzeni śródmiąższowej, co zazwyczaj wywołuje obrzęki w okolicy kostek (lub okolicy lędźwiowej u pacjentów leżących).
    • Obrzęki pochodzenia wątrobowego pojawiają się zwykle w wyniku nadciśnienia wrotnego. Jest to jednostka chorobowa wywołana przez różnorodne czynniki i prowadząca do wzrostu ciśnienia w układzie żyły wrotnej, która kieruje krew z jamy brzusznej do wątroby. Częstym objawem nadciśnienia wrotnego jest wodobrzusze, czyli gromadzenie się płynu w jamie otrzewnej. Obrzęki pochodzenia wątrobowego powstają także w wyniku zmniejszenia ilości wytwarzanych przez wątrobę białek, które we krwi biorą udział w utrzymywaniu tak zwanego ciśnienia onkotycznego. Jest to jeden z czynników utrzymujących płyn wewnątrz naczyń. Przy spadku ciśnienia onkotycznego płyn zaczyna przedostawać się z naczyń do tkanek śródmiąższowych wywołując obrzęki. Analogiczna sytuacja występuję w niedoborze białek na przykład w wyniku niedożywienia.
    • Podobny mechanizm pojawia się w przypadku obrzęków pochodzenia nerkowego. W wielu chorobach nerek dochodzi do uszkodzenia błony filtracyjnej kłębuszków nerkowych i do wydalania białka z moczem. Powoduje to obniżenie ciśnienia onkotycznego. Uszkodzenie nerek prowadzi także do zaburzeń w wytwarzaniu moczu i przewodnienia, które klinicznie także może objawiać się obrzękami. Obrzęki pochodzenia nerkowego są dość charakterystyczne – miękkie, łatwo przesuwalne, opisywane jako ciastowate – po uciśnięciu ich palcem pozostaje dołek.
    • Obrzęki pochodzenia hormonalnego powstają w wyniku wielu skomplikowanych mechanizmów. Mogą być wynikiem nadmiaru lub niedoboru hormonów regulujących bezpośrednio wydalanie wody przez nerki, a także zaburzeń hormonów działających pośrednio – przykładem są częste obrzęki u kobiet wkraczających w okres menopauzy. W ciąży poza przyczynami hormonalnymi przyczyną obrzęków często jest ucisk rosnącej macicy na naczynia żylne (żyłę główną dolną lub żyły biodrowe) i wzrost ciśnienia w żyłach kończyn dolnych. Taka sytuacja pojawia się zwłaszcza w III trymestrze ciąży. Wśród często stosowanych leków, które mogą powodować zatrzymywanie wody w ustroju i obrzęki należy wymienić popularne i często stosowane niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz doustne środki antykoncepcyjne. Należy pamiętać, że w przypadku obrzęków uogólnionych przyczyną jest niejednokrotnie schorzenie ważnego dla życia narządu, dlatego nigdy nie należy lekceważyć tego objawu i mówić o nim lekarzowi.

     

    Jak leczyć obrzęki?

     

    Nie ulega wątpliwości, że najwłaściwszą metodą leczenia obrzęków powinno być leczenie przyczyny je wywołującej (choroby podstawowej). Ponieważ przyczyn obrzęków jest bardzo wiele rolą lekarza jest dokładne zebranie wywiadu i gruntowne zbadanie pacjenta. Należy zawsze wypytać pacjenta o objawy mogące świadczyć o chorobie serca, wątroby lub nerek.

    Należy pamiętać, że obrzęk zawsze jest objawem – jego obecność świadczy o mniej lub bardziej groźnej chorobie lub pojawia się jako działanie niepożądane stosowania niektórych leków. Najważniejsze w przypadku obrzęków musi być wykrycie przyczyny, która je wywołuje i skuteczne leczenie choroby podstawowej.

    Doraźne leczenie obrzęków polega na stosowaniu leków odwadniających, czyli diuretyków, które wymuszają diurezę, a więc oddawanie moczu. Jest to jednak działanie, które ma zastosowanie tylko w przypadku niektórych rodzajów obrzęków.

    Autor: lek. Paweł Stacha
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Obrzęki w ciąży
    Znaleziono: 1 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 1 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.