zarejestruj się zaloguj się

Krążenie pozaustrojowe

Tekst: lek. Bartosz Szurlej
Dodane: 05. grudnia, 2013

Krążenie pozaustrojowe umożliwiło wykonanie szeregu operacji kardiochirurgicznych, w tym transplantacji oraz zabiegów zarówno na otwartym jak i na niebijącym sercu. Obsługą maszyny płuco-serce zajmują się wyszkoleni w tej dziedzinie perfuzjoniści.  

lek. Bartosz Szurlej
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Czym jest krążenie pozaustrojowe?

     

    Krążenie pozaustrojowe (ang. extracorporeal circulation – ECC) oznacza stworzenie warunków dla krążenia krwi poza organizmem pacjenta. W kardiochirurgii zarówno dorosłych jak i dziecięcej stosuje się do tego celu maszynę płuco-serce (inaczej sztuczne płuco-serce), która wraz z zestawem odpowiednich kaniul umożliwia pełne ominięcie serca i płuc (ang. cardiopulmonary bypass – CPB). Od czasu pierwszego klinicznego zastosowania krążenia pozaustrojowego w kardiochirurgii tj. w 1953 r. przez Gibbona wciąż są wprowadzane nowe modyfikacje usprawniające działanie CPB.

     

    Podstawy anatomii i fizjologii

     

    Krótki opis budowy serca oraz fizjologii układu sercowo-naczyniowego pozwoli na lepsze zrozumienie na czym polega krążenie pozaustrojowe w kardiochirurgii. W prawidłowych warunkach, serce składa się z dwóch przedsionków (prawego i lewego) oraz dwóch komór serca (prawej i lewej). Do prawego przedsionka uchodzi żyła główna górna oraz żyła główna dolna. Z lewej komory serca natomiast odchodzi aorta wstępująca, która przechodzi następnie w łuk aorty i aortę zstępującą. Od łuku aorty odchodzą tętnice, które doprowadzają krew do mózgu. Krążenie dzielimy na duże (systemowe) oraz małe (płucne).

    Zastosowanie CPB ma na celu ominięcie serca oraz krążenia płucnego z „przedłużeniem” krążenia systemowego, za pomocą zestawu specjalnych kaniul. W trakcie zabiegów kardiochirurgicznych stosuje się również schładzanie organizmu pacjenta. Wraz z obniżeniem temperatury ciała zwalniają procesy metaboliczne zachodzące w komórkach poszczególnych narządów. Im mniejszy metabolizm tym mniejsze zapotrzebowanie na tlen, dlatego obniżenie temperatury organizmu do odpowiedniej wartości pozwala na ochronę wszystkich narządów, w tym najważniejszego – mózgu, który jest najmniej odporny na niedotlenienie. Głębokie schłodzenie organizmu jest potrzebne w operacjach wymagających zatrzymania krążenia.

     

    Maszyna płuco-serce

     

    W celu wytworzenia CPB niezbędne są następujące składowe maszyny płuco-serce:

    • oksygenator membranowy – pełni on rolę płuc,
    • pompy rolkowe – pełnią rolę serca,
    • kaniula tętnicza (specjalna rurka, którą umieszcza się w odpowiednim naczyniu) – umożliwia ona podanie krwi bogatej w tlen. Najczęściej umieszcza się ją w aorcie wstępującej,
    • kaniula żylna – umożliwia ona odbieranie krwi ubogiej w tlen. Najczęściej umieszcza się ją w prawym przedsionku,
    • wymiennik ciepła – umożliwia obniżanie lub podwyższanie temperatury krwi.

    Ponieważ zabiegi kardiochirurgiczne wiążą się z wylewaniem krwi z naczyń oraz z serca do pola operacyjnego w czasie takich czynności jak kaniulacja naczyń czy nacinania serca używa się specjalnego ssaka, który jest połączony z maszyną płuco-serce. Takie rozwiązanie umożliwia podanie krwi z powrotem do organizmu pacjenta. Za pomocą płuco-serca podaje się również roztwór kardioplegii, który ma na celu zatrzymanie serca w fazie rozkurczu oraz jego ochronę przed niedokrwieniem występującym w czasie zabiegu. Przed wejściem na krążenie, podaje się pacjentowi heparynę, która wydłuża czas krzepnięcia krwi dzięki czemu w czasie stosowania maszyny płuco-serca nie powstają skrzepliny krwi. Po zatrzymaniu CPB podaje się rozwór siarczanu protaminy, który odwraca działanie heparyny i pozwala na przywrócenie prawidłowego czasu krzepnięcia. Wszystkie elementy płuco-serca, które mają kontakt z krwią pacjenta są jednorazowego użytku tzn. po każdym zabiegu są one poddawane utylizacji.

     

    Perfuzjonista – specjalista od krążenia pozaustrojowego

     

    Przygotowaniem elementów składowych CPB oraz samą obsługą maszyny płuco-serce w trakcie zabiegu kardiochirurgicznego zajmują się wyszkoleni w tej dziedzinie perfuzjoniści. Perfuzjonista czuwa nad prawidłowym przebiegiem krążenia pozaustrojowego i ustawia odpowiednie parametry CPB (tj. prędkość przepływu krwi, przepływ tlenu), indywidualnie dla każdego pacjenta. Perfuzjoniści zajmują się również obsługą i przygotowaniem ECMO (pozaustrojowe wspomaganie oddychania), obsługą specjalnego urządzenia umożliwiającego oczyszczanie odessanej krwi (tzw. Cell Saver), a następnie ponownego jej podania do pacjenta. Nawet w przypadku zabiegów pomostowania aortalno-wieńcowego bez użycia krążenia pozaustrojowego (OPCAB), perfuzjoniści są w pogotowiu wraz z przygotowaną maszyną płuco-serce, jeżeli zaistniałaby potrzeba wejścia na krążenie pozaustrojowe.

     

    Możliwe powikłania po zastosowaniu krążenia pozaustrojowego

     

    Jak każda inwazyjna procedura w medycynie, użycie krążenia pozaustrojowego wiąże się z możliwością wystąpienia pewnych powikłań do których należą:

    • powstawanie zatorów w naczyniach zaopatrujących ośrodkowy układ nerwowy – najczęściej jest to związane oderwaniem małych fragmentów płytki miażdżycowej w trakcie kaniulacji aorty wstępującej lub dostania się drobnych pęcherzyków powietrza przy zabiegach wymagających otwarcia serca. Pacjent po zabiegu może w takim przypadku mieć objawy zaburzeń neurologicznych (objawiają się one: splątaniem i dezorientacją, przejściowymi zmianami osobowości), które w większości przypadków ustępują wraz z upływem czasu od zabiegu.
    • zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (ang. systemic inflammatory response syndrome – SIRS) – reakcja zapalna jest spowodowana obciążeniem organizmu jakie wywołuje zastosowanie krążenia pozaustrojowego.
    • Spadek liczby krwinek czerwonych (erytrocytów) – jest to spowodowane przez odsysanie krwi za pomocą ssaków, co prowadzi do ich uszkodzenia.

    Rozwój technologii w medycynie pozwolił na udoskonalenie maszyny płuco-serce, a zwłaszcza oksygenatorów, przez co zastosowanie krążenia pozaustrojowego wiąże się obecnie z  bardzo małą liczbą powikłań, a dzięki wyszkolonym w tej dziedzinie perfuzjonistom bezpieczeństwo oraz profesjonalizm podczas stosowania CBP w trakcie zabiegów kardiochirurgicznych są na najwyższym poziomie.

     

    Wykorzystanie krążenia pozaustrojowego w kardiochirurgii

     

    Oto przykłady praktycznego zastosowania krążenia pozaustrojowego w trakcie operacji kardiochirurgicznych:

    • zabieg pomostowania aortalno-wieńcowego (CABG), który obecnie należy do najczęściej wykonywanych operacji kardiochirurgicznych, wymaga użycia krążenia pozaustrojowego ze względu na konieczność zatrzymania serca na czas wszywania pomostów do odpowiednich tętnic wieńcowych;
    • bez zastosowania krążenia pozaustrojowego nie byłoby możliwe wykonanie operacji wymiany zastawek serca. Najczęściej wykonywane są zabiegi wymiany zastawki aortalnej (AVR) oraz wymiany zastawki mitralnej (MVR);
    • dzięki krążeniu pozaustrojowym możliwe jest operowanie tętniaków rozwarstwiających obejmujących aortę wstępującą i łuk aorty przez wyłączenie tych fragmentów naczyń z krążenia. Kluczowa jest również możliwość szybkiego schłodzenia organizmu pacjenta do  temperatury w zakresie 28°C do 18°C, co jest określane jako głęboka hipotermia. Taka temperatura pozwala na zatrzymanie krążenia na czas około 16-60 minut, co daje możliwość wymiany łuku aorty i zapewnia ochronę ośrodkowego układu nerwowego przed niedotlenieniem;
    • w kardiochirurgii dziecięcej wszystkie zabiegi operacyjne wad wrodzonych serca, poza zabiegiem zamknięcia drożnego przewodu tętniczego, wymagają użycia krążenia pozaustrojowego. W przeciwieństwie do zabiegów u dorosłych, zabiegi u dzieci zawsze są wykonywane w hipotermii.
    • bez krążenia pozaustrojowego nie byłoby możliwe wykonanie zabiegów transplantacji serca i płuc.
    Autor: lek. Bartosz Szurlej

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.