zarejestruj się zaloguj się

Zwyrodnienie stawów

Tekst: mgr Aleksandra Pełczewska
Zwyrodnienie stawów
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 06. czerwca, 2013

Choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza) należy do najczęściej spotykanych i najbardziej uciążliwych problemów medycznych wieku średniego i podeszłego. Zmiany zwyrodnieniowe stawów to nie tylko efekt starzenia się struktury stawu, lecz także konsekwencja skomplikowanych zjawisk biochemicznych w naszych kościach i stawach.

mgr Aleksandra Pełczewska
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Bóle stawów

     

    Choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza) należy do najczęściej spotykanych i najbardziej uciążliwych problemów medycznych wieku średniego i podeszłego. Cierpi na nią 17% społeczeństwa, częściej kobiety. Choroba zwyrodnieniowa stawów stanowi najczęstszą przyczynę orzeczenia o niepełnosprawności. Kojarzy się ona nam z późnym wiekiem oraz trybem życia i rodzajem pracy sprzyjającym przeciążeniom pewnych stawów. Aż 60% osób powyżej 35. roku życia skarży się na rozmaite bóle stawowe, okazuje się, że zmiany zwyrodnieniowe stawów to nie tylko efekt starzenia się struktury stawu, lecz także konsekwencja skomplikowanych zjawisk biochemicznych w naszych kościach i stawach.

     

    Przyczyna zwyrodnienia stawów

     

    Powodem choroby zwyrodnieniowej stawów jest postępująca utrata chrząstki stawowej z niedostateczną jej odbudową. Przyczyną są zaburzenia procesu syntezy proteoglikanów – białek budujących chrząstkę stawową razem z kolagenem. Proces degradacji dotyczy nie tylko chrząstki, ale również warstwy podchrzęstnej i macierzy otaczającej komórki chrząstki. Może on dotknąć jeden lub wiele stawów, najczęściej tych, które są nadmiernie przeciążane masą ciała, rodzajem wykonywanej pracy i sportem. Są to stawy rąk i stóp, stawy kolanowe, biodrowe oraz szyjny i lędźwiowy odcinek kręgosłupa.

    Przebieg choroby zwyrodnieniowej stawów jest na ogół powolny. Rozpoczyna się niewielkimi zmianami chrząstki stawowej, które obejmują włóknienie jej powierzchni, pękanie oraz powstawanie w niej szczelin. Rośnie zawartość wody a maleje białka (proteoglikanów). Następnie chrząstka ulega ścieraniu, aż do całkowitego odsłonięcia powierzchni stawowych. Warstwa podchrzęstna grubieje i tworzą się w niej torbiele. Powierzchnie stawowe robią się szorstkie i zaczynają się o siebie ocierać. Wyzwala to ból. Tworzą się osteofity, czyli narośla kostne. Dochodzi do zapalenia błony maziowej stawu i zwłóknienia torebki stawowej.

    Choroba zwyrodnieniowa stawów dzieli się na pierwotną o nieznanej przyczynie oraz wtórną związaną z predyspozycjami genetycznymi (zaburzenia budowy kolagenu i metabolizmu chrząstki stawowej), chorobami ogólnoustrojowymi (zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne, cukrzyca, otyłość, reumatoidalne zapalenie stawu, dna moczanowa), wadami wrodzonymi i rozwojowymi, które mają postać różnej długości kończyn bądź nadmiernej ruchomości stawów. Choroba zwyrodnieniowa może być również spowodowana urazem, odmrożeniem, zakażeniem, przeciążeniem wywołanym pracą lub aktywnością fizyczną. Na wystąpienie zmian zwyrodnieniowych mają również wpływ takie czynniki jak: zaawansowany wiek i naturalny proces starzenia się elementów narządu ruchu, zwiększona masa ciała oraz szczególny rodzaj aktywności fizycznej.

      

    Objawy zwyrodnienia stawu

     

    Osoby ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów zgłaszają się do lekarza z powodu dolegliwości bólowych. Ból najczęściej jest głęboki, tępy i narasta podczas aktywności fizycznej lub zmiany pogody. Większość chorych obserwuje również sztywność stawów, szczególnie rano i po dłuższym okresie nieczynności. W trakcie rozwoju zmian chorzy stają się mniej ruchliwi i mogą odczuwać trzeszczenie, blokowanie lub tarcie w stawie podczas ruchu. Chorzy unikają ruchu więc dochodzi do zaników mięśni, przykurczy, wysięków stawowych oraz stanu zapalnego ze wzmożonym ociepleniem skóry nad stawem. Ruchomość stawu objętego procesem chorobowym staje się bardzo ograniczona.

    Zmiany zwyrodnieniowe w poszczególnych stawach:

    • Ręce:

      • Na grzbietowej stronie stawów międzypaliczkowych dalszych występują guzki Heberdena lub guzki Boucharda w stawach międzypaliczkowych bliższych. Składają się one z tkanki kostnej i chrzęstnej, towarzyszą im nadżerki i odczyn zapalny, który powoduje ich bolesność,

      • W późniejszym stadium choroby zniekształcenia mogą ograniczać sprawność rąk.

    • Stawy biodrowe:

      • Zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego (koksartroza) rozwijają się powoli, by ostatecznie prowadzić do utykania oraz szurania nogami w celu złagodzenia bólu podczas chodzenia,

      • Ból jest odczuwalny po zewnętrznej i wewnętrznej stronie biodra lub promieniuje do pachwiny, pośladków lub kolan,

      • Chory przyjmuje charakterystyczną przymusową bezbólową pozycję kończyny dolnej: w rotacji zewnętrznej i zgięciu w stawie biodrowym,

      • Ograniczenie ruchomości stawu utrudnia siadanie i wstawanie.

    • Stawy kolanowe:

      • Zmiany zwyrodnieniowe stawu kolanowego (gonartroza) powodują ból w czasie ruchu, sztywność oraz ograniczenie ruchomości,

      • u wielu chorych może się rozwinąć szpotawość stawów kolanowych.

    • Stopy:

    • Występuje paluch sztywny i koślawy.

      • Kręgosłup:

        • Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa (spondyloartroza) dotyczą przestrzeni międzykręgowych, stawów międzywyrostkowych oraz tkanek miękkich,

        • Osteofity, czyli narośla kostne najczęściej pojawiają się na bocznej powierzchni kręgów. Powodują ucisk na nerwy i wyzwalają dolegliwości bólowe. Osteofity rozwijają się długo i ich rozrost przez dłuższy czas nie powoduje bólu. Mogą pojawić się również w obrębie stawów obwodowych (najczęściej staw biodrowy i kolanowy), czyli w tych miejscach, w których szkielet jest najbardziej obciążony,

        • Zmiany powodują ból, sztywność, dyskomfort a także objawy neurologiczne w wyniku ucisku osteofitów na rdzeń kręgowy,

        • Zmiany zwyrodnieniowe w kręgosłupie szyjnym mogą prowadzić do zaburzeń neurologicznych i ograniczać przepływ krwi przez tętnice kręgowe, powodując bóle, zawroty głowy oraz zaburzenia widzenia,

        • Choroba zwyrodnieniowa w kręgosłupie lędźwiowym jest częstą przyczyną bólów dolnego odcinka kręgosłupa, uważanych często za epidemię w społeczeństwach krajów wysoko uprzemysłowionych.

    Leczenie zwyrodnienia stawów

     

    Z dolegliwościami bólowymi stawów należy udać się do lekarza, najlepiej ortopedy lub specjalisty rehabilitacji medycznej. Dla potwierdzenia diagnozy choroby zwyrodnieniowej i wykluczenia innych poważnych patologii stawowych dobrze jest wykonać zdjęcia RTG. Na zdjęciu widoczne będzie: zwężenie szpary stawowej, nagromadzenie wyrośli kostnych oraz w późnym okresie widoczne deformacje powierzchni stawowych.

    W dalszej kolejności konieczna jest rehabilitacja, aby zmniejszyć dolegliwości bólowe, poprawić ruchomość w chorym stawie i wzmocnić siłę mięśni aby chory mógł wrócić do pracy, aktywności fizycznej oraz życia towarzyskiego.

    Istnieje wiele metod i środków terapii pacjenta z dolegliwościami związanymi ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów:

    • W okresie ostrym, kiedy jest stan zapalny zaleca się unikanie przeciążeń, odpoczynek oraz stosowanie pomocniczych urządzeń np. kul, lasek, opasek i aparatów stabilizujących chore stawy podczas chodzenia,

    • Fizykoterapia działa przeciwbólowo oraz przeciwzapalnie. Z różnych zabiegów fizykalnych najlepsze efekty przy zmianach zwyrodnieniowych osiąga się stosując: krioterapię, ultradźwięki, laseroterapię, elektroterapię oraz diatermię krótkofalową,

    • Kinezyterapia uwzględnia ćwiczenia izometryczne, oporowe i inne wzmacniające mechanizmy stabilizujące chory staw, ćwiczenia w odciążeniu na podwieszkach oraz ćwiczenia ogólno-kondycyjne,

    • Terapia manualna składa się w pierwszej kolejności z badania stawu objętego procesem chorobowym, podczas którego bada się jakość i zakres jego ruchów, biomechanikę oraz występowanie bólu. Następnie terapeuta stosuje techniki mobilizacji lub manipulacji aby odblokować staw i przywrócić mu fizjologiczną biomechanikę. Po zastosowaniu odpowiedniej techniki dochodzi do zmniejszenia bólu, ustąpienia procesu zapalnego oraz poprawy ruchomości stawu,

    • Kinesiotaping, czyli plastrowanie, polega na oklejaniu wybranych fragmentów ciała wodoodpornymi plastrami o specjalnej bardzo elastycznej strukturze, która umożliwia przepływ powietrza, rozciąga się tylko na długość i nie ogranicza ruchów. Plastry mają działanie sensoryczne, które poprawia funkcjonowanie lokalne lub wpływa na dysfunkcje znajdujące się poza obszarem objawów. Aplikacja plastrów powinna być poprzedzona dokładnym badaniem układu mięśniowo-powięziowego w okolicy chorego stawu,

    Na rynku farmaceutycznym pojawiają się wciąż nowe preparaty zaopatrzone w ulotki przekonujące chorego, iż ich systematyczne stosowanie zapewnia zahamowania postępu zmian zwyrodnieniowych. Z farmakoterapii choremu ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów zaleca się:

    • Niesterydowe leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe oraz glikokortykosteroidy,

    • Leki modyfikujące chrząstkę stawową (zawierające siarczan glukozaminy, który jest podstawowym związkiem w syntezie glukozaminoglikanów i kwasu hialuronowego, wspólnie tworzących proteoglikany – składnik substancji międzykomórkowej w chrząstce obok kolagenu). Dzięki tym lekom możliwe jest zahamowanie degradacji chrząstki stawowej, jej odbudowa i zmniejszenie dolegliwości bólowych,

    • Dostawowe preparaty zawierające kwas hialuronowy (jego zaletą są właściwości zbliżone do naturalnego płynu maziowego w stawie, osłabia również aktywność receptorów bólowych),

    • Inne preparaty, którym przypisuje się właściwości regenerujące chrząstkę stawową:

      • Amid kwasu nikotynowego – hamuje produkcję tlenku azotu, który hamuje syntezę proteoglikanów i kolagenu przez komórki chrząstki stawowej,

      • S-adenosylometionina – jest niezbędna do prawidłowej syntezy proteoglikanów,

      • Selen – obniża aktywność cytokin prozapalnych w przebiegu procesu zwyrodnieniowego,

      • Rifamycyna – zmniejsza aktywność kolagenazy, która prowadzi do degradację chrząstki,

      • Składniki awokado i soi – przeciwdziałają degradacji glikozaminoglikanów,

      • Diaceryna (preparat z rabarbaru) – hamuje syntezę enzymu degradującego kolagen w chrząstce stawowej.

    Skuteczność wymienionych preparatów wymaga dokładniejszych badań, a przekonanie chorego, że ich stosowanie bez wykonywania ćwiczeń usprawniających, uwzględnienia profilaktyki czy redukcji masy ciała przy nadwadze lub otyłości jest błędne. Postęp choroby może powstrzymać modyfikacja stylu życia, która uwzględnia unikanie pozycji i ruchów przeciążających chore stawy, noszenia ciężarów oraz przebywania w zimnie i wilgoci.

     

    Operacja stawu

     

    Operacyjne leczenie zwyrodnienia stawów zaleca się w przypadku chorych z bólem, nawracającymi stanami zapalnymi, wysiękami, zaawansowanymi zmianami degeneracyjnymi chrząstki stawowej i znacznymi naroślami kostnymi, które w znaczny sposób ograniczają sprawność fizyczną chorego.

    Synowektomia jest operacją chirurgiczną, która polega na oczyszczeniu stawu. Podczas zabiegu usuwa się zmienioną chorobowa błonę maziową w obrębie stawu. Zabieg ten likwiduje ból, poprawia funkcję stawu i opóźnia procesy destrukcyjne. Synowektomia wykonana podczas artroskopii daje dobre wyniki w przypadku zastosowania wczesnej procedury operacyjnej.

    Endoprotezoplastyka, czyli potocznie wymiana stawu jest zabiegiem chirurgicznym polegającym na wycięciu zmienionego chorobowo fragmentu stawu i wszczepieniu elementu sztucznego (protezy), który przejmuje funkcję uszkodzonej struktury. Zabiegi wykonuje się bez narkozy. Endoprotezoplastyka przywraca utracone czynności chorego stawu i eliminuje ból, aczkolwiek wskazane jest po zabiegu oszczędzanie i nie przeciążanie nowego stawu. Konieczna jest również rehabilitacja w celu odzyskania pełnej sprawności osoby operowanej.

    Autor: mgr Aleksandra Pełczewska
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Urazy i kontuzja kolana

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.