zarejestruj się zaloguj się

Osteomalacja

Tekst: lek. Rafał Drobot
Osteomalacja
Źródło: Wikimediacommons.org
Dodane: 15. października, 2013

Osteomalacja to metaboliczna choroba kości charakteryzująca się upośledzoną mineralizacją substancji organicznej w obrębie tkanki kostnej. Jej odpowiednikiem w wieku dziecięcym jest krzywica. Niedostateczne odkładanie się soli wapnia (lub odwapnienie) prowadzi do częściowej utraty właściwości mechanicznych i uginania się kości pod wpływem obciążeń.

lek. Rafał Drobot
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Osteomalacja – epidemiologia

     

    Dane dotyczące rozpowszechnienia osteomalacji w społeczeństwie są dość ograniczone – wynika to z faktu, że choroba przez długi czas nie daje żadnych objawów. Osteomalacja jest stwierdzana w badaniach biopsyjnych kości u około 10 % osób ze złamaniami bliższego odcinka kości udowej po 50 roku życia oraz u około 30 % osób z takimi złamaniami po 80 roku życia.

     

    Metabolizm witaminy D – informacje wprowadzające

     

    Aby zrozumieć istotę choroby, jaką jest osteomalacja, niezbędny jest krótki wstęp opisujący w  zarysie fizjologiczne przemiany i rolę witaminy D. Witamina D w organizmie człowieka występuje pod dwoma postaciami, jako:

    • cholekalcyferol – czyli witamina D3,
    • ergokalcyferol – czyli witamina D2.


    Większość witaminy D jest syntetyzowana w ludzkim organizmie, a jedynie niewielka jej część pochodzi z pożywienia. Witamina D3 pochodzi z endogennego metabolitu – 7dehydrocholesterolu, natomiast witamina D2 powstaje z egzogennego prekursora roślinnego – ergosterolu. Reakcje te zachodzą w skórze pod wpływem światła słonecznego (promieniowania UV).

    Cholekalcyferol powstały w skórze jest transportowany do wątroby. W wątrobie przekształcany jest w 25-hydroksycholekalcyferol, skąd wędruje do nerek. W nerkach powstaje aktywna postać witaminy D3, czyli 1,25-dihydroksycholekalcyferol (kalcytriol).

    Kalcytriol jest związkiem o cechach hormonu. Wykazuje liczne działania metaboliczne, do których możemy zaliczyć:

    • pobudzenie komórek kościogubnych (osteoklastów), co powoduje uruchomienie jonów wapnia i fosforanów z depozytów kostnych,
    • zwiększenie wchłaniania jonów wapnia i fosforanów w jelitach,
    • nasilenie wchłaniania zwrotnego jonów wapnia i fosforanów w nerkach,
    • podwyższenie stężenia jonów wapnia w osoczu krwi.

     

    Osteomalacja – przyczyny

     

    Osteomalacja spowodowana jest najczęściej niedoborem kalcytriolu, rzadziej natomiast brakiem dostatecznej ilości fosforanów nieorganicznych w płynach pozakomórkowych czy niedoborem wapnia. Te trzy składowe są niezbędnym warunkiem mineralizacji kośćca w miejscu aktywności komórek kościotwórczych (czyli osteoblastów).

     

    Niedobór kalcytriolu
     

    Najczęściej do stanu niedoboru kalcytriolu może dojść w przypadku:

    • niedostatecznej podaży witaminy D3 w pożywieniu,
    • niedostatecznego działania promieni ultrafioletowych (UV) na skórę.

    Do częstych przyczyn niedoboru kalcytriolu należy również:

    • upośledzone wchłanianie witaminy D3 z przewodu pokarmowego – w przebiegu chorób dróg żółciowych (np. żółtaczki zastoinowej), chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego i chorób trzustki,
    • wtórnie zaburzony metabolizm witaminy D3 – w przebiegu chorób wątroby, niewydolności nerek oraz w razie długotrwałego stosowania leków takich jak barbiturany czy fenytoina.

    Do rzadkich przyczyn niedoboru kalcytriolu możemy zaliczyć:

    • krzywicę witamino-D-zależną (pseudoniedoborową) typu I – genetycznie uwarunkowany defekt procesu hydroksylacji 25-hydroksycholekalcyferolu do kalcytriolu w nerkach,
    • krzywicę witamino-D-zależną (pseudoniedoborową) typu II – genetycznie uwarunkowana niewrażliwość komórek na kalcytriol, ze zbyt dużym wydalaniem fosforanów nieorganicznych z moczem i obniżeniem ich stężenia w surowicy krwi.

     

    Niedobór fosforanów nieorganicznych

     

    Z niedoborem fosforanów nieorganicznych najczęściej możemy się spotkać w sytuacji:

    • niedostatecznej ich podaży z pokarmami – zwłaszcza u alkoholików, podczas stosowania diety ubogobiałkowej oraz w przypadku stosowania żywienia pozajelitowego preparatami ubogofosforanowymi,
    • upośledzonego wchłaniania fosforanów nieorganicznych z przewodu pokarmowego – podczas stosowania leków wiążących fosforany (tj. CaCO3, Al(OH)3, sewelameru, węglanu lantanu) oraz w przypadku uporczywych wymiotów lub biegunki.

    Znacznie rzadziej z przewlekłą hipofosfatemią spotykamy się w sytuacji:

    • wrodzonych lub nabytych dysfunkcji cewek nerkowych,
    • nadmiernej utraty fosforanów nieorganicznych z moczem, spowodowanej nadmiarem parathormonu (PTH), fosfatonin (FGF-23) czy glikokortykosteroidów (GKS).

     

    Niedobór wapnia

     

    Do przewlekłej hipokalcemii, czyli obniżonego stężenia wapnia w surowicy krwi, najczęściej może dojść w przypadku:

    • stosowania niektórych leków moczopędnych (np. furosemidu, torasemidu) – przyczyniają się one do nadmiernej utraty wapnia z moczem,
    • zespołu rozpadu nowotworu - uwolnione z komórek fosforany nieorganiczne wiążą jony wapnia we krwi, co skutkuje rozwojem hipokalcemii.

    Z niedoborem wapnia rzadziej spotykamy się w sytuacji:

    • nadmiernego odkładania się wapnia w tkankach miękkich lub w kościach – ma to miejsce w przebiegu ostrego zapalenia trzustki,
    • w zespole „głodnych kości” po usunięciu gruczolaka przytarczyc
    • podczas stosowania leków z grupy bisfosfonianów.

     

    Osteomalacja – objawy

     

    Osoby cierpiące na osteomalację najczęściej skarżą się na osłabienie siły mięśniowej oraz ból kości – zwłaszcza miednicy, kręgosłupa i klatki piersiowej. Osłabienie mięśni proksymalnych kończyn dolnych powoduje u nich kaczkowaty (kołyszący) chód oraz trudności we wstawaniu z krzesła i chodzeniu po schodach. Lekarz badając pacjenta ponadto może zaobserwować:

    • bolesność uciskową kości,
    • postępujące deformacje szkieletu (kości długich, kości miednicy, kręgosłupa, kości klatki piersiowej) – zniekształcenia kości najlepiej są widoczne w kończynach dolnych, które przybierają kształt litery „O”. Ponadto, kielichowate poszerzenia zakończeń kości długich dają obraz obrzmiałych stawów. Kości stają się bardziej podatne na złamania,
    • utajoną lub jawną tężyczkę – czyli spowodowany hipokalcemią stan, w którym obserwujemy tendencję do nadmiernej kurczliwości mięśni.

     

    Osteomalacja – badania pomocnicze

     

    Badania laboratoryjne
     

    Przeprowadzone badania laboratoryjne mogą wykazać:

    • zmniejszone stężenie wapnia, fosforanów nieorganicznych oraz 25-hydroksycholekalcyferolu w surowicy krwi,
    • zwiększoną aktywność enzymu fosfatazy alkalicznej (zasadowej) w surowicy krwi,
    • zwiększone stężenie parathormonu (PTH) w surowicy krwi.

     

    Badania desytometryczne

     

    Badanie densytometryczne kości (czyli badanie gęstości mineralnej kości) może ujawnić zmniejszenie masy kostnej, spełniające kryteria osteopenii lub osteoporozy.

     

    Badania obrazowe
     

    Spośród badań obrazowych największą rolę odgrywa badanie rentgenowskie, niemniej jednak zmiany w RTG są widoczne dopiero w zaawansowanej chorobie. Polegają one na:

    • zmniejszeniu gęstości kości,
    • występowaniu charakterystycznych stref przebudowy Loosera i Milkmana (złamań rzekomych) – są to prostopadłe do powierzchni kości linijne zacienienia o długości do kilkunastu milimetrów, najczęściej obserwowane w kości udowej, żebrach, kości łonowej i pozostałych kościach miednicy oraz w zewnętrznych częściach łopatek, które pozwalają jednoznacznie odróżnić osteomalację od osteoporozy.

     

    Biopsja kości z badaniem histopatologicznym

     

    Biopsja kości z badaniem histopatologicznym wycinka wykazuje:

    • zmniejszenie, a nawet zupełne zniknięcie „frontów” wapnienia tkanki kostnej,
    • powiększenie grubości substancji organicznej (osteoidu),
    • cechy zmniejszenia aktywności osteoklastów (komórek kościogubnych).

     

    Osteomalacja – różnicowanie

     

    W diagnostyce różnicowej osteomalacji należy uwzględnić wszystkie choroby prowadzące do osteopenii oraz rozważyć przyczyny zaburzonej mineralizacji tkanki kostnej.

     

    Osteomalacja – leczenie

     

    Jeżeli osteomalacja jest spowodowana małą ilością witaminy D w diecie lub niedostateczną ekspozycją na światło słoneczne, to jako postępowanie z wyboru powinniśmy zastosować doustną suplementację witaminy D. Co istotne, jeśli w okresie leczenia wraz ze spożywanymi pokarmami nie dostarczamy wystarczającej ilości wapnia (tj. ponad 1g w ciągu doby), powinniśmy jednocześnie zastosować jego suplementację.

    W razie nieskuteczności leczenia witaminą D (a także u chorych z uszkodzeniem wątroby lub nerek), stosuje się aktywne metabolity witaminy D:

    • kalcyfediol (25-OH-D) - w razie niedoboru aktywnego metabolitu z przyczyn wątrobowych,
    • alfakalcydol (1-OH-D) - w razie niedoboru aktywnego metabolitu z przyczyn nerkowych.


    Oba wymienione leki nie wymagają kontrolowania stężenia 1,25-dihydroksycholekalcyferolu, co jest konieczne w przypadku stosowania aktywnej postaci witaminy D tj. kalcytriolu.

    W przypadku niedoboru fosforanów niebędącego wynikiem niedoboru witaminy D, stosuje się leczenie przyczynowe oraz zwiększa spożycie mleka i jego przetworów, które zawierają dużą ilość fosforanów.

    Autor: lek. Rafał Drobot
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Osteoporoza a dieta

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.