zarejestruj się zaloguj się

Zespół niespokojnych nóg (RLS)

Tekst: lek. Magdalena Kowalkowska
Zespół niespokojnych nóg (RLS)
Źródło: Wylecz.to
Dodane: 04. maja, 2015

Zespół niespokojnych nóg, czyli zespół RLS dotyka około 5 proc. populacji ogólnej. Częstość występowania choroby rośnie wraz z wiekiem. Szacuje się, że wśród osób powyżej 60. roku życia problem niespokojnych nóg dotyczy co dziesiątej osoby. Na syndrom niespokojnych nóg narażeni są ci, którzy cierpią z powodu bezsenności lub mają trudności z zasypianiem. Objawy pojawiają się zazwyczaj w nocy, w spoczynku.

SPIS TREŚCI:

    Czym jest zespół niespokojnych nóg?

     

    Zespół niespokojnych nóg (ang. restless legs syndrome, RLS) zwany także chorobą Wittmaacka-Ekboma to zespół objawów, charakteryzujący się występowaniem nieprzyjemnych wrażeń czuciowych ze strony kończyn dolnych, nasilających się w spoczynku. Te nieprzyjemne wrażenia powodują, że osoba chora odczuwa przymus ciągłego poruszania kończynami.

    Dane epidemiologiczne wskazują, że na zespół niespokojnych nóg cierpi około 5 proc. populacji ogólnej. Częstość występowania rośnie wraz z wiekiem. W populacji osób powyżej 60. roku życia problem ten jest bardziej rozpowszechniony i dotyczy około 10 proc. osób. Co ciekawe, na chorobę niespokojnych nóg szczególnie narażone są osoby cierpiące z powodu bezsenności lub mające trudności z zasypianiem. Badania dowodzą także, że nieco częściej problem ten dotyka kobiet (około 60 proc. wszystkich przypadków). Wydaje się również, że wpływ czynników genetycznych ma tutaj znaczenie, gdyż zespół niespokojnych nóg i objawy charakterystyczne dla tej przypadłości występują u osób, których rodzice również cierpieli na tę chorobę.

    Ponadto zespół niespokojnych nóg w 50 proc. przypadków występuje wtórnie do już istniejących schorzeń (takich jak np. niedobory żelaza, cukrzyca, niewydolność nerek) lub w wyniku stosowania niektórych leków. Zwiększony odsetek zachorowań obserwuje się również w grupie kobiet ciężarnych, szczególnie w trzecim trymestrze ciąży.

     

    Zespół niespokojnych nóg – przyczyny

     

    Nie jest jasne, co powoduje zespół niespokojnych nóg. Przyczyny nie są wyjaśnione i jednoznaczne. Wiele danych z badań naukowych przemawia za rolą czynników genetycznych, na które nakładają się czynniki zewnętrzne lub inne schorzenia. Za predyspozycją genetyczną do zespołu niespokojnych nóg przemawia częste (nawet około 50 proc. przypadków) rodzinne występowanie choroby. Jednakże w wielu przypadkach schorzenie ma charakter sporadyczny (nie występuje rodzinnie). Ryzyko pojawienia się zespołu RLS jest pięciokrotnie wyższe u osoby, której krewny pierwszego stopnia także zmagał się z tym schorzeniem.

    Nie ulega wątpliwości, że w rozwoju zespołu niespokojnych nóg ważną rolę odgrywają nieprawidłowości w układzie połączeń między mózgiem a rdzeniem kręgowym, w których neuroprzekaźnikiem jest dopamina. Niedobór dopaminy jest prawdopodobnie w wielu przypadkach uwarunkowany genetycznie.

    Zespół niespokojnych nóg może być również wynikiem zaburzeń przemiany żelaza w obrębie komórek produkujących dopaminę. Żelazo jest niezbędne do syntezy dopaminy. Niedobór dopaminy skutkuje nadmierną aktywnością rdzenia kręgowego, zwiększonym odczuwaniem bodźców (nadwrażliwość na bodźce) oraz nadaktywnością ruchową. Może ponadto wywoływać zaburzenie rytmów dobowych regulujących sen i czuwanie. Za istotnością niedoborów żelaza w patogenezie zespołu niespokojnych nóg przemawia także fakt, iż choroba występuje częściej w stanach, którym w organizmie towarzyszą niedobory żelaza (np. ciąża, niewydolność nerek czy niedokrwistość z niedoboru żelaza).

    Badacze są zdania, że zespół niespokojnych nóg może być również wywoływany przez niektóre leki, np. neuroleptyki, antydepresanty, leki antyhistaminowe. Ponadto leki te często nasilają objawy choroby.

     

    Zespół niespokojnych nóg – objawy

     

    Osoby cierpiące na zespół niespokojnych nóg najczęściej skarżą się na takie dolegliwości, jak:

    • zaburzenia czucia w postaci drętwienia, pieczenia, cierpnięcia, rozpierania lub mrowienia (uczucie „mrówek pod skórą”) w obrębie kończyn dolnych,
    • dyskomfort występujący najczęściej w okolicy stóp, podudzi, ud, miednicy, a w postaciach zaawansowanych również w obrębie tułowia i kończyn górnych.

    Stosunkowo często pacjenci mają problemy z nazwaniem nękających ich objawów.

    Dolegliwości związane z syndromem niespokojnych nóg najczęściej pojawiają się w obu kończynach dolnych jednocześnie, chociaż mogą być bardziej dokuczliwe po jednej ze stron. W przypadku odczuwania bólu (rzadko) chory skarży się na tępy ból zlokalizowany „głęboko w nogach”.

    Objawy choroby niespokojnych nóg pojawiają się jedynie w spoczynku. Im dłużej chory pozostaje w bezruchu, tym zwiększa się ryzyko wystąpienia objawów. Atakują one z różną częstością (kilka razy w roku lub w zaawansowanych przypadkach nawet codziennie). Zdarza się, że przerwy między występowaniem dolegliwości są nawet kilkuletnie. Najbardziej charakterystyczny objaw stanowi ustępowanie dolegliwości niemal natychmiast w czasie wykonywania ruchu. Chory zaczyna poruszać kończynami, odczuwa potrzebę chodzenia, a ruch przynosi ulgę.

    Wraz z rozwojem choroby dokuczliwe objawy zespołu niespokojnych nóg przybierają na sile. Odpowiednio wczesne wdrożenie terapii daje szansę na spowolnienie lub zahamowanie rozwoju choroby. Zwlekanie z ostatecznym postawieniem diagnozy lub podjęciem leczenia sprawia, że późniejsza terapia może być bardziej obciążająca dla pacjenta.

     

    RLS a trudności z zasypianiem

     

    Nieprzyjemne wrażenia czuciowe dokuczają choremu przede wszystkim wieczorem i w godzinach nocnych, dlatego też zespół niespokojnych nóg bardzo często występuje w towarzystwie trudności w zasypianiu (nawet bezsenności), gdyż odczuwany przez chorego dyskomfort i konieczność poruszania się utrudnia bądź uniemożliwia zasypianie. Ponadto obserwuje się występujące tzw. okresowe ruchy kończyn podczas snu (PLMS), które wybudzają chorego ze snu.

    Są to powtarzające się w seriach (po 4 i więcej), bardzo regularne ruchy nóg, składające się z wyprostu palucha i grzbietowego zgięcia stopy, często z towarzyszącym zgięciem w stawach kolanowym i biodrowym. Czas trwania pojedynczego ruchu wynosi 0,5–5 s, a odstępy pomiędzy pojedynczymi ruchami w serii najczęściej 20–40 s. Osoby śpiące z chorym w jednym łóżku często określają PLMS jako „kopanie przez sen”.

     

    Jak rozpoznać zespół RLS?

     

    By usprawnić diagnozowanie zespołu niespokojnych nóg, wprowadzono specjalne kryteria diagnostyczne tego schorzenia.

    Kryteria podstawowe – obowiązkowe do postawienia rozpoznania:

    • występowanie nieprzyjemnych wrażeń, głównie czuciowych (mrowienie, pieczenie) w obrębie kończyn dolnych, wywołujących przymus poruszania kończynami,
    • wspomniane objawy ustępują częściowo lub całkowicie podczas ruchu,
    • narastanie objawów w spoczynku,
    • nasilanie się objawów w godzinach wieczornych i nocnych.

    Kryteria dodatkowe w rozpoznawaniu choroby niespokojnych nóg:

    • okresowe ruchy kończyn w czasie snu lub czuwania,
    • dodatni wywiad rodzinny,
    • dobra odpowiedź na leczenie dopaminergiczne,
    • zaburzenia snu.

    Diagnostykę zespołu niespokojnych nóg ustala się na podstawie wywiadu, charakterystycznego obrazu klinicznego oraz po wykluczeniu innych chorób, mogących dawać podobne objawy. Szczególnie ważne jest określenie, czy chory przyjmuje leki mogące powodować zespół niespokojnych nóg i objawy specyficzne dla schorzenia. Chory powinien mieć wykonane badania krwi, by wykluczyć takie choroby, jak:

    • cukrzyca (oznaczenie stężenia glukozy na czczo),
    • choroby nerek (oznaczenie stężenia kreatyninyjonogram),
    • choroby wątroby (oznaczenie aktywności aminotransferaz),
    • przewlekłe choroby zapalne (morfologia krwi i OB),
    • niedobór żelaza (morfologia krwi, stężenie żelaza i ferrytyny),
    • niedobór magnezu (oznaczenie stężenia magnezu),
    • polineuropatia i inne schorzenia neurologiczne (badanie neurologiczne).

     

    Zespół RLS – jak zapobiegać?

     

    Leczenie zespołu niespokojnych nóg opiera się na postępowaniu niefarmakologicznym oraz farmakoterapii. W łagodnych postaciach choroby niespokojnych nóg zastosowanie metod niefarmakologicznych może okazać się wystarczające – uzyskuje się zahamowanie postępu choroby oraz złagodzenie jej objawów. Wykorzystywanymi metodami są:

    • unikanie czynników nasilających objawy (np. picie kawy w godzinach wieczornych, spożywanie alkoholu, palenie papierosów) oraz eliminacja leków wywołujących lub nasilających RLS,
    • prowadzenie zdrowego trybu życia, regularne ćwiczenia fizyczne, unikanie wykonywania intensywnych ćwiczeń bezpośrednio przed snem,
    • unikanie snu w czasie dnia,
    • stosowanie przed snem ćwiczeń rozciągających oraz ciepłych lub zimnych kąpieli
    • aktywność umysłowa w czasie dłuższego przebywania w pozycji siedzącej – np. rozwiązywanie krzyżówek, czytanie książek.

     

    Zespół niespokojnych nóg – leczenie

     

    Bezpieczne i skuteczne sposoby na zespół niespokojnych nóg

     

    Zespół niespokojnych nóg może być z powodzeniem leczony przy pomocy preparatów skojarzonych, które zawierają w swoim składzie żelazo, magnez i witaminy B6 i B12 oraz witaminę C. W licznych badaniach wykazano, że jedną z przyczyn zaostrzenia się objawów choroby jest niedobór żelaza, co przekłada się na wspomnianą wcześniej zaburzoną syntezę dopaminy, a to zaburza prawidłową komunikację pomiędzy połączeniami nerwowymi. Witamina C stosowana w preparatach na niespokojne nogi zapewnia odpowiednio wysoką wchłanialność żelaza i przyspiesza jego przemiany.

    Z kolei suplementacja witamin z grupy B pozwala na utrzymanie prawidłowego metabolizmu energetycznego oraz poprawia przyswajanie magnezu przez organizm. Magnez odpowiada za prawidłowe przekazywanie impulsów nerwowych w komórkach. Zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia skurczów i bolesnego napięcia mięśni. Warto wspomnieć, że magnez odgrywa kluczową rolę w regulacji prawidłowego procesu snu, co pozwala zmniejszyć ryzyko wybudzeń.

    Niezwykle ważny jest tutaj nie tylko skład takiego preparatu, ale także odpowiednie proporcje składników, co zapewnia skuteczne łagodzenie objawów choroby, ale także stanowi ważny element terapii. Ważne, by preparat taki zapewniał pacjentowi łatwe stosowanie (w postaci jednej tabletki i prostego sposobu dawkowania – 2 razy na dobę).

    Należy pamiętać, że około połowa przypadków zespołu niespokojnych nóg jest wywoływana wtórnie od innych schorzeń, w tych przypadkach leczenie zespołu RLS polega na terapii choroby podstawowej.

     

    Leki na zespół niespokojnych nóg i działania niepożądane

     

    Około 50 proc. pacjentów wymaga wdrożenia leczenia farmakologicznego. Wybór leku zależy od objawów choroby, ich nasilenia oraz uciążliwości (stopnia, w jaki upośledzają życie chorego i wpływają na jego jakość). Największe zastosowanie w farmakoterapii mają leki dopaminergiczne i antagoniści dopaminy. W Polsce najczęściej stosuje się lewodopę, ropinirol i pramipeksol. W przypadku niedostatecznej odpowiedzi na leki dopaminergiczne lub w przypadku wystąpienia działań niepożądanych tych leków stosowane są niektóre leki przeciwpadaczkowe, np. gabapentyna i pregabalina. Natomiast w ciężkich, lekoopornych postaciach zespołu niespokojnych nóg zaleca się małe dawki leków opioidowych, np. kodeiny.

    Leki przepisywane na receptę, stosowane w leczeniu RLS powodują szereg działań niepożądanych. Leki dopaminergiczne powodują lęki, silne zaburzenia nastroju, pobudzenie, bóle głowy, wahania ciśnienia czy zaburzenia rytmu serca. Z kolei antagoniści dopaminy (np. ropinirol) mogą powodować zaburzenia psychotyczne (majaczenie, urojenia, paranoja) oraz zaburzenia panowania nad popędami. Leki te są niechętnie przepisywane przez lekarzy, zwłaszcza w początkowym etapie trwania choroby.

     

    Przeczytaj również:

    Leczenie zespołu niespokojnych nóg

    Autor: lek. Magdalena Kowalkowska
    Znaleziono: 1 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 1 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.