zarejestruj się zaloguj się

Zaburzenia pamięci

Tekst: lek. Magdalena Kowalkowska
Zaburzenia pamięci
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 21. lutego, 2014

Zaburzenia pamięci pojawiają się głównie wraz z wiekiem. Przyczyną problemów z pamięcią mogą być choroby metaboliczne, endokrynologiczne, niewydolności narządowe, alkoholizm, niedobór witamin czy stres i depresja. Najczęściej jednak problem z pamięcią pojawia się w przebiegu chorób neurologicznych – choroby Alzheimnera, padaczce i stwardnienia rozsianego.

SPIS TREŚCI:

    Czym jest pamięć?

     

    Zaburzenia pamięci należą do tzw. zaburzeń poznawczych. Funkcje poznawcze warunkują nabywanie i utrwalanie informacji o otaczającym świecie oraz pozwalają na organizowanie tych informacji w system wiedzy i wymianę z otoczeniem. Obok podstawowych funkcji poznawczych należą:

    • pamięć
    • uwaga,
    • myślenie,
    • spostrzeganie zmysłowe,
    • komunikacja.

    Zaburzenia pamięci mogą występować w różnorodnej postaci, pacjenci najczęściej poprzez ten termin rozumieją zaburzenia tzw. pamięci świeżej (czyli zapamiętywania wydarzeń do kilku minionych dni wstecz) oraz pamięci dawnej (zapamiętywanie wydarzeń z odległej przeszłości). W rzeczywistości jednak, zaburzenia pamięci stanowią bardzo szeroką i różnorodną grupę symptomów.

    Jednym z badań przesiewowych (nie przesądza o rozpoznaniu, ma charakter orientacyjny) wykorzystywanych w diagnostyce otępienia jest skala „Mini Mental” (MMSE – mini mental state examination).

     

    Przyczyny zaburzeń pamięci

     

    Należy wiedzieć, iż zaburzenia pamięci stanowią szeroką grupę objawów i mogą występować w wielu schorzeniach, niekoniecznie tylko w chorobach neurologicznych, aczkolwiek te ostatnie stanowią niewątpliwie najczęstszą przyczynę zaburzeń pamięci. Do schorzeń, które nie są związane bezpośrednio z patologią ośrodkowego układu nerwowego (mózgu) należą m.in.:

    • zaburzenia metaboliczne (np. choroba tarczycy, choroba Cushinga związana z dysfunkcją nadnerczy),
    • niewydolności narządowe (niewydolność wątroby, niewydolność nerek),
    • niedobory witamin,
    • alkoholizm,
    • zaburzenia psychiczne (np. depresja, schizofrenia, zespoły dysocjacyjne),
    • stany polekowe (np. po chemioterapeutykach przeciwnowotworowych, cyklosporynie, benzodiazepinach).

    Zaburzenia pamięci często stanowią składową obrazu klinicznego chorób ośrodkowego układu nerwowego. Do głównych schorzeń neurologicznych, w których obserwuje się występowanie problemów z pamięcią należą:

     

    Otępienie a zaburzenia pamięci

     

    Najczęstszą przyczyną otępienia wśród populacji krajów rozwiniętych stanowi choroba Alzheimera (AD). Statystyki wskazują, że AD jest przyczyną ponad 50% zespołów otępiennych u osób starszych. Dotyka ona około 5-10% osób powyżej 65 roku życia oraz prawie połowę osób powyżej 80 roku życia. Ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem, a choroba nieco częściej dotyka kobiet. Obok choroby Alzheimera wyróżnia się również inne, rzadsze zespoły demencji tj.:

    • otępienie z ciałami Lewy’ego (zaburzenia pamięci, objawy parkinsonizmu, halucynacje wzrokowych),
    • otępienie naczyniopochodzne (skutek zmian niedokrwiennych mózgu, mnogich zawałów korowych i podkorowych mózgu bądź patologii małych naczyń mózgowych),
    • otępienie czołowo-skroniowe (tzw. choroba Picka, zaburzenia pamięci zwykle występują z zaburzeniami mowy, czyli afazją).

    Choroba Alzheimera zaczyna się zazwyczaj dyskretnie, chory zaczyna coraz częściej zapominać o bieżących, mało znaczących sprawach. Głównymi skargami w początkowym okresie demencji są wielokrotnie zadawane pytania o tę samą sprawę, problemy z przypomnieniem sobie imion/ulic/nazwisk czy zapominanie o umówionych spotkaniach. Często objawy te nie są zauważane przez samego chorego, a problemy z pamięcią dostrzegają osoby z najbliższego otoczenia pacjenta.

    We wczesnej fazie schorzenia zauważalne staje się upośledzenie pamięci krótkotrwałej oraz innych funkcji poznawczych, w skutek czego pacjenci mają coraz większe problemy z wykonywaniem codziennych zajęć lub realizacją pracy zawodowej. Pojawiają się również wyraźne trudności w wykonywaniu złożonych zadań np. gotowaniu, w robieniu zakupów, prowadzeniu finansów. Osoby z demencją ma problemy z prowadzeniem samochodu, zaniedbują swoje obowiązki, często rozpoczynają czynności, których nie dokańczają – jest to wynikiem upośledzenia koncentracji.

    Postępujące otępienie sprawia, że pacjent chwilowo odczuwa dezorientację – nie pamięta rozkładu własnego mieszkania, czuje się obco w swoim domu, bądź pamięta wydarzenia, które w rzeczywistości nie miały miejsca. Pojawiają się również zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni – osoba chora nie pamięta dat, myli miejsca, gubi się na znajomej ulicy. Dodatkowo, występujące trudności w rozpoznawaniu twarzy, problemy w komunikacji interpersonalnej przyczyniają się do coraz większego wycofanie z życia społecznego. Pacjent wymaga zazwyczaj wsparcia osób trzecich podczas rozmowy, nie jest w stanie śledzić rozmowy, gubi wątek bądź „uciekają mu słowa”.

    W późniejszych okresie demencji, pamięci świeżej ulega znacznemu zaburzeniu, chory zwykle nie potrafi przyswoić nowych informacji lub pamięta je przez zaledwie kilka sekund – minut. Ponadto pojawiają się luki w pamięci długoterminowej (pamięci dawnej) – osoba z otępieniem nie pamięta ważnych wydarzeń ze swojego życia. Często przywołuje wspomnienia z dzieciństwa, okresu młodości oraz „żyje nimi” (rodzina chorego często mówi, że pacjent „dziecinnieje” czy „przenosi się do swych lat młodości”). W zaawansowanym etapie choroby pacjenci tracą całkowicie kontakt z otoczeniem, nie rozpoznają osób bliskich ani miejsc w których spędzili większość życia. Przebywają w łóżku, nie mają żadnej wiedzy na temat siebie i otoczenia oraz wymagają stałej opieki.

    Pewne rozpoznanie choroby Alzheimera jest obecnie niemożliwe, a metody diagnostyczne niespecyficzne. Obrazy w tomografia komputerowej czy w rezonansie magnetycznym nie są charakterystyczne. Jeżeli wystąpią objawy nasuwające podejrzenie otępienia należy zgłosić się do lekarza rodzinnego, który kieruje zwykle pacjentów do poradni neurologicznej. Leczenie choroby Alzheimera polega głównie na farmakoterapii inhibitorami cholinoestereazy tj. donepezil, galantamina czy rywostygmina. W otępieniu o umiarkowanym i cięższym przebiegu polecana jest memantyna. Należy pamiętać, że leki te nie cofają ani nie hamują całkowicie choroby, a jedynie łagodzącą jej objawy i spowalniają przebieg.

     

    Stwardnienie rozsiane a zaburzenia pamięci

     

    Stwardnienie rozsiane (SM – sclerosis multiplex) to schorzenie ośrodkowego układu nerwowego o podłożu zapalno-demielinizacyjnym, rozwijające się najczęściej u osób między 20 a 30 rokiem życia. Znacznie rzadziej występują przypadki choroby o wczesnym (przed 18 rokiem życia) lub późnym początku (po 50 roku życia). Bardziej narażone na zachorowanie są kobiety, SM dotyka płeć żeńską 2-krotnie częściej niż mężczyzn.

    Zaburzenia pamięci w przebiegu stwardnienia rozsianego występują, gdy choroba zaatakuje regiony w mózgu odpowiedzialne za procesy pamięci. Stopień nasilenia objawów jest zróżnicowany, od łagodnych zaburzeń aż do znacznej dysfunkcji. Zaburzenia pamięci najczęściej przyjmują postać upośledzenia pamięci operacyjnej. Ponadto, obserwuje się zakłócenia w odtwarzaniu informacji z pamięci dawnej. Osoby chore skarżą się przede wszystkim na obniżoną zdolność uczenia się lub problemy z zapamiętywaniem bieżących informacji. Trudności te, zauważalne są również podczas rozwiązywania zadań takich jak zapamiętywanie ciągu słów, fragmentów wierszy, skojarzonych par wyrazów, rysunków czy figur geometrycznych. Pacjenci cierpiący na SM to głównie ludzie młodzi, zaburzenia pamięci są dla nich szczególnie uciążliwymi objawami, które mogą powodować wycofanie chorego z życia zawodowego i towarzyskiego.

    Rozpoznanie choroby opiera się głównie na wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz wyniku rezonansu magnetycznego, gdzie obserwuje się „rozsianie” czasowe i miejscowe zmian w obrębie mózgu i rdzenia kręgowego. Leczenie opiera się przede wszystkim na farmakoterapii łagodzącej objawy choroby i zapobiegającej postępowi schorzenia.

     

    Padaczka a zaburzenia pamięci

     

    Epilepsja, czyli padaczka, stanowi jedną z najstarszych, znanych człowiekowi chorób. Jej istotą są samopodtrzymujące się zaburzenia czynności bioelektrycznej mózgu w formie niekontrolowanych wyładowań elektrycznych szerzących się na kolejne komórki nerwowe, które odpowiedzialne są za powstawanie objawów padaczki. Zaburzenia pamięci w przebiegu schorzenia występują głównie, gdy napad padaczkowy obejmuje płaty skroniowe mózgu.

    Podłoże upośledzenia procesów pamięci występujących w padaczce jest wieloczynnikowe, znacznie mają tutaj:

    • sama istota choroby – zaburzenia czynności bioelektrycznej mózgu,
    • zmiany w mózgu będące konsekwencją toksycznego/metabolicznego uszkodzenia podczas napadów padaczkowych,
    • farmakoterapia i leczenie neurochirurgiczne (mniejszy wpływ).

    W literaturze akcentowana jest również rola stanów emocjonalnych oraz motywacji chorych. Wiadomo, bowiem, że spora grupa chorych dzieci i młodzieży nie osiąga zadowalających rezultatów w nauce z powodu obniżania wymagań stawianych im przez rodziców, nauczycieli i ich samych (stygmatyzacja padaczką).

    Dodatkowo wykazano, że chorzy na epilepsję, którzy, pomimo dobrej kontroli napadów padaczkowych, nie pracuje zawodowo, nie pielęgnuje swoich zainteresowań i nie rozwija kontaktów społecznych mają zwiększone ryzyko zachorowania na zespół otępienny w przebiegu padaczki. Dlatego bardzo istotna jest kontynuacja nauki, czynny udział w życiu zawodowym i towarzyskim oraz realizowanie swoich pasji.

    Rozpoznanie epilepsji opiera się na dokładnym wywiadzie (szczegółowy opis napadu padaczkowego) i badaniu elektroencefalograficznym (EEG nie wykazuje żadnych zmian u ok 30 % chorych). Leczenie farmakologiczne jest zazwyczaj skuteczne i polega na przyjmowaniu leków przeciwpadaczkowych.

     

    Guzy ośrodkowego układu nerwowego

     

    Do guzów ośrodkowego układu nerwowego zaliczyć można m.in. guzy łagodne, nowotwory złośliwe, tętniaki naczyń mózgowych oraz różnego rodzaju torbiele. Zmiany te mogą być przyczyną zaburzeń pamięci poprzez wywoływanie ucisku bądź naciekanie struktur mózgu odpowiedzialnych za procesy pamięciowe. Należy mieć na względzie, że nagle pojawiające się problemy z pamięcią, zmiany zachowania chorego mogą być pierwszym objawem procesu rozrostowego, toczącego się w obrębie mózgu.

    Najcenniejszymi badaniami wykorzystywanymi w celach diagnostycznych procesów rozrostowych są badania obrazowe mózgu tj. tomografia komputerowa bądź rezonans magnetyczny, które pozwalają uwidocznić guza w obrębie centralnego układu nerwowego i podjąć decyzję odnośnie metody leczenia. W zależności od rodzaju guza stosuje się leczenie operacyjne, chemioterapię bądź radioterapię.

     

    Urazy i udar mózgu

     

    Różnego rodzaju uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego mogą przebiegać z zaburzeniami pamięci. Problemy z pamięcią mogą mieć postać długotrwałego upośledzenia procesów pamięciowych jak i przejściowych trudności (np. niepamięć wydarzeń bezpośrednio przed zadziałaniem czynnika sprawczego lub wydarzeń po wystąpieniu urazu/udaru).

    Autor: lek. Magdalena Kowalkowska

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.