zarejestruj się zaloguj się

Udar niedokrwienny mózgu – przyczyny i objawy

Tekst: Magdalena Kowalkowska
Udar niedokrwienny mózgu – przyczyny i objawy
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 25. lipca, 2013

Udar niedokrwienny mózgu powstaje w wyniku zamknięcia naczynia zaopatrującego dany obszar mózgowia w krew. W zależności, które naczynie krwionośne zostanie zamknięte wyłączony zostaje z funkcjonowania rejon mózgu, który jest zaopatrywany przez to naczynie, co manifestuje się wystąpieniem charakterystycznych objawów neurologicznych dla tego rejonu.

SPIS TREŚCI:

    Czym jest udar mózgu?

     

    Udary mózgu należą do grupy chorób naczyniowych centralnego układu nerwowego. Definiuje się je jako zespół kliniczny charakteryzujący się nagłym wystąpieniem ogniskowego deficytu neurologicznego lub globalnych zaburzeń czynności mózgu, którego objawy utrzymują się dłużej niż 24 godziny lub prowadzą do śmierci i nie mają innej przyczyny niż naczyniowa. Literatura fachowa wyróżnia 3 główne postacie chorób naczyniowych mózgu:

    • udar niedokrwienny mózgu – 80-85 % przypadków
    • udar krwotoczny mózgu – 10-12 % przypadków
    • krwawienie podpajęczynówkowe – 5-7 % przypadków

    Udar mózgu stanowi trzecią pod względem częstości przyczynę zgonów krajów rozwiniętych (po chorobach układu krążenia i nowotworach) i jest najczęstszym powodem hospitalizacji na oddziałach neurologicznych. Choroba częściej dotyka mężczyzn  ok. 175 osób na 100 000 mieszkańców, kobiety chorują nieco rzadziej (ok. 125 na 100 000 mieszkańców). Szacuje się, że co 10 człowiek po 50 roku życia umiera z powodu udaru mózgu.

    Niedokrwienny udar mózgu (NUM) to potencjalnie śmiertelne schorzenie o nagłym początku, które powstaje na skutek zaburzeń  ukrwienia mózgu. Bardzo ważnym aspektem jest odróżnienie NUM od tzw. przemijającego napadu niedokrwiennego (TIA). Przemijający napad niedokrwienny to ostry epizod ogniskowego zaburzenia czynności mózgu o podłożu naczyniowym, trwające krócej niż 24 godziny. Zdecydowana większość trwa poniżej 1 godziny.

     

    Przyczyny udaru niedokrwiennego mózgu

     

    Udar niedokrwienny mózgu powstaje w wyniku zamknięcia naczynia zaopatrującego dany obszar mózgowia w krew. W zależności, które naczynie krwionośne zostanie zamknięte wyłączony zostaje z funkcjonowania rejon mózgu, który jest zaopatrywany przez to naczynie, co manifestuje się wystąpieniem charakterystycznych objawów neurologicznych dla tego rejonu.

    Do zamknięcia bądź zwężenia światła naczynia może dochodzić z różnych przyczyn.

     

    Zatkanie przez zakrzep

     

    Najczęstszą przyczyną powstawania zakrzepów jest miażdżyca. Innymi, rzadszymi są : nadciśnienie tętnicze, choroby zapalne naczyń (infekcyjne, kolagenozy, choroby reumatyczne), pourazowe uszkodzenia naczyń, zaburzenia krzepnięcia (zwiększające lepkość krwi) czy tętniaki i inne malformacje naczyniowe.

     

    Zatkanie przez zator

     

    Zatory naczyń mózgowych mogą być m.in.:

    • pochodzenia sercowego (ok. 10% zawałów mózgu):
      • zapalenie wsierdzia,
      • wady zastawkowe, szczególnie stenoza zastawki dwudzielnej,
      • zawał serca (począwszy od 4-5 dnia),
      • migotanie przedsionków i inne zaburzenia rytmu,
      • śluzak serca (nowotwór serca),
    • pochodzenia pozasercowego:
      • skrzepliny przyścienne z dużych tętnic,
      • skrzepliny z układu żylnego (tzw. zator skrzyżowany),
    • innymi formami zatorów:
      • oderwanie blaszki miażdżycowej,
      • zator tłuszczowy (złamanie kości długich, rozległe uszkodzenia tkanki tłuszczowej, wstrząs np. w przebiegu rozległych oparzeń),
      • zator gazowy (powietrzny, azotowy),
      • zator z komórek nowotworowych.

     

    Zatory w półkuli lewej są nieznacznie częstsze niż w prawej (może to wynikać z faktu, iż tętnica szyjna wspólna lewa jest jakby przedłużeniem aorty). Najczęściej obserwuje się zatory tętnicy środkowej mózgu lub w odcinku śródczaszkowym tętnicy szyjnej wewnętrznej, a w unaczynieniu tylnym zatory tętnicy podstawnej w miejscu rozgałęzienia na tętnice tylne mózgu.

     

    Anomalie naczyniowe

     

    Anomalie rozwojowe dużych doprowadzających krew do mózgu naczyń mogą być źródłem ostrego niedokrwienia mózgu, szczególnie gdy towarzyszą im zmiany miażdżycowe.

     

    Ucisk na tętnice od zewnątrz

     

    Może być spowodowany przez:

    • osteofity kręgosłupa szyjnego (spondyloza szyjna),
    • guzy,
    • urazowe zwichnięcia kręgów.

     

    Czynniki ryzyka udaru niedokrwiennego mózgu 

     

    W patogenezie udarów niedokrwiennych mózgu można wyróżnić ponadto dwie grupy czynników ryzyka zwiększających możliwość wystąpienia tej choroby).

    Niemodyfikowalne czynniki ryzyka udaru:

    • wiek powyżej 55 roku życia (ryzyko podwaja się z każdym następnym dziesięcioleciem),
    • płeć męska,
    • rasa czarna.

    Modyfikowalne czynnika ryzyka udaru: 

    • nadciśnienie tętnicze (3 – 6 krotny wzrost ryzyka),
    • choroby mięśnia sercowego (migotanie przedsionków, zawał serca, kardiomiopatia przerostowa, zapalenie wsierdzia),
    • zaburzenia gospodarki lipidowej (wysokie stężenia cholesterolu i LDL, niskie miana frakcji HDL),
    • cukrzyca,
    • otyłość,
    • zwężenia tętnicy szyjnej wewnętrznej,
    • hiperhomocysteinemia (zwiększony poziom homocysteiny we krwi),
    • nikotynizm (palenie papierosów),
    • średnie i znaczne spożycie alkoholu,
    • zespół bezdechu sennego,
    • migrena,
    • dna moczanowa,
    • niedoczynność tarczycy.

     

    Objawy kliniczne udaru niedokrwiennego mózgu

     

    Obraz kliniczny i przebieg udaru niedokrwiennego jest bardzo zróżnicowany, uzależniony przede wszystkim od rozległości zmian, lokalizacji i wielkości zamkniętego naczynia krwionośnego oraz stopnia rozwinięcia krążenia obocznego (czyli dodatkowych naczyń, które powstały już wcześniej na skutek incydentów niedokrwienia).

    Gama objawów mogących występować podczas udaru jest niezwykle szeroka, bardzo trudno wymienić je wszystkie. U każdego chorego udar niedokrwienny może objawiać się czymś innym, u niektórych chorych zaczyna się on od zwykłego drżenia i niemożności poruszania dłonią, u innych pierwszym symptomem może być pojawienie się niezrozumiałej bełkotliwej mowy.

    Można postarać się o wyodrębnienie paru grup objawów klinicznych, które występują w zależności od obszaru objętego niedokrwieniem (np. jeżeli niedokrwienie obejmuje rejon mózgu, w którym znajduje się ośrodek mowy – chory ma zaburzenia mowy). Obraz udaru najlepiej przedstawić odnosząc się do zamkniętej tętnicy zaopatrującej dany region mózgowia (poniżej zostaną opisane najczęściej zajmowane naczynia). Należy pamiętać, że u różnych osób występuje różne nasilenie objawów.

     

    Zamknięcie (zwężenie) tętnicy szyjnej wewnętrznej

     

    Zajęcie tej dużej tętnicy, zaopatrującej większą część mózgu przebiega z licznymi objawami klinicznymi. Dominującym symptomem jest porażenie połowicze ciała po stronie przeciwległej od uszkodzenia, co oznacza że chory nie może poruszać jedną stroną ciała (np. chory nie rusza lewą kończyną górną i lewą kończyną dolną jeśli ognisko udaru występuje po prawej stronie). Towarzyszy mu również połowicze zniesienie czucia (głównie osłabienie, brak czucia bólu i czucia głębokiego lub astereognozja – chory nie potrafi rozpoznać przedmiotów za pomocą dotyku). Ponadto dochodzi do rozwoju niedowidzenia połowiczego (np. chory nie widzi bocznych obszarów pola widzenia w obu gałkach ocznych), a nawet ślepoty i zaniku nerwu wzrokowego po stronie uszkodzenia. Może pojawić się także tzw. zespół Hornera (zapadnięcie gałki ocznej, zwężenie szpary powiekowej i źrenicy). W poważniejszych przypadkach mogą dołączać się zaburzenia świadomości – chory jest splątany, zdezorientowany lub zapada w sen, z którego trudno go wybudzić.

     

    Zamknięcie (zwężenie) tętnicy przedniej mózgu

     

    Podobnie obserwuje się tu zaburzenia ruchowe w postaci niedowładu jednej kończyny dolnej przeciwstronnie do uszkodzenia. Napięcie mięśniowe przeważnie jest obniżone (może być wzmożone, spastyczne), a odruchy wygórowane. Pojawiać się mogą również tzw. odruchy patologiczne np. objaw Babińskiego (polega na odruchowym wyprostowaniu palucha z jego zgięciem grzbietowym w trakcie drażnienia skóry boczno-dolnej powierzchni stopy). Ponadto chory może cierpieć z powodu nietrzymania moczu (pierwszym objawem udaru może być również mimowolne oddanie moczu).

     

    Zamknięcie (zwężenie) głównego pnia tętnicy środkowej mózgu

     

    Uszkodzenie ma najczęściej postać porażenia połowiczego po stronie przeciwległej  z towarzyszącymi zaburzeniami czucia i niedowidzeniem połowiczym jednoimiennym. Porażenia i niedowłady mięśni mogą dotyczyć nie tylko kończyn, ale również twarzy. Pacjent może mieć problemy z marszczeniem czoła, opada mu kącik ust, a fałd nosowo-wargowy jest wygładzony. Obserwuje się także zaburzenia mowy w postaci afazji ruchowej (chory rozumie co się do niego mówi, ale sam ma problemy z artykulacją) lub afazji czuciowej (chory potrafi artykułować, ale nie rozumie treści rozmowy) jeżeli zawał mózgu dotyczy półkuli dominującej. Stan osoby chorej może być bardzo ciężki (może nawet dojść do śpiączki) i wymaga intensywnego nadzoru oraz leczenia.

     

    Zamknięcie (zwężenie) tętnicy dolnej tylnej móżdżku (zespół boczny opuszki)

     

    W przypadkach zajęcia tego naczynia krwionośnego mogą nagle występować gwałtowne zawroty głowy, czkawka czy wymioty. Chory często ma problemy z połykaniem (utrudnione połykanie nosi nazwę dysfagii) na skutek porażenia podniebienia, gardła oraz krtani, pojawia się chrypka. Ponadto obserwuje się parestezje (drętwienia) i bóle w obrębie twarzy oraz upośledzenie bądź zniesienie czucia bólu i temperatury na twarzy po stronie przeciwnej do uszkodzenia.Obserwuje się także zespół Hornera po  stronie uszkodzenia oraz oczopląs. W ciągu kilku tygodni zazwyczaj następuje duża poprawa, aczkolwiek parestezje i bóle twarzy mogą się utrzymywać.

     

    Niewydolność krążenia w obszarze unaczynienia tętnicy podstawnej

     

    Najczęściej objawia się zaburzeniami ruchów gałek ocznych (chory nie może poruszać swobodnie oczami we wszystkich kierunkach), trudnościami w połykaniu, dyzartrią (zaburzenie mowy – mowa jest cicha, nosowa, powolna i niewyraźna) oraz porażeniem mięśni twarzy. Występują również niedowłady połowicze i zaburzenia czucia. Porażeniu ulegają nerwy czaszkowe: trójdzielny (odpowiadający za czucie na twarzy), dodatkowy i podjęzykowy (odpowiadające m.in. za żucie, przełykanie i mowę). Chory może prezentować także objawy móżdżkowe (tzw. zespół móżdżkowy; wynikające z niedokrwienia móżdżku):

    • ataksję (niezborność ruchowa) np. chory nie może dotknąć placem swojego nosa,
    • zaburzenia koordynacji i równowagi,
    • dyssymetria (brak właściwej miary w ruchach, np. nadmierne rozpościeranie palców przy próbie chwycenia małych przedmiotów),
    • dysdiadochokineza (chory nie jest wstanie wykonywać naprzemiennych ruchów palców np. nie potrafi poruszać palcami jakby grał na pianinie,
    • chód na szerokiej podstawie (chód marynarski).

     

    Poza wymienionymi objawami klinicznymi przy zajęciu innych struktur mózgowia pojawiają się inne symptomy. Rzadziej występującymi oznakami udaru są:

    • zaburzenia w czytaniu, pisaniu czy liczeniu (często towarzyszące afazji),
    • apraksja – a niezdolności do wykonania złożonych i wcześniej wyuczonych precyzyjnych i zamierzonych ruchów czy gestów,
    • zaburzenia w zapamiętywaniu nowych informacji (zaburzenia amnestyczne),
    • zaburzenia zachowania ,

    zaburzenia psychiczne(np. omamy, urojenia czy majaczenie).

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.