zarejestruj się zaloguj się

Guz jajnika

Tekst: lek. Patrycja Sikorska
Guz jajnika
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 17. marca, 2014

Rak jajnika stanowi obecnie najczęstszą grupę ginekologicznych nowotworów złośliwych. Odsetek zgonów w wyniku tych nowotworów sięga prawie 6 % zgonów ogółu chorób nowotworowych. Rak jajnika jest chorobą niezwykle podstępną. Przez bardzo długi czas nie daje żadnych objawów i w przeważającej liczbie przypadków jest rozpoznawany w stadium zaawansowanym.

lek. Patrycja Sikorska
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Budowa jajnika

     

    Jajniki są przede wszystkim narządami parzystymi. Leżą one wewnątrzotrzewnowo, w pobliżu tętnic biodrowych wspólnych. Mają kształt owalny i u dorosłych kobiet ich wymiary mogą sięgać 5 cm długości i 3 cm szerokości. Posiadają dwa bieguny: jajowodowy i maciczny. Ich powierzchnia jest pofałdowana. Podobnie jak skorupa ziemska, jajnik posiada w swojej budowie szereg warstw. Od zewnątrz jajnik otoczony jest tzw. błoną białawą (tunica albuginea), którą pokrywa nabłonek. Wnętrze tworzą część korowa i część rdzeniowa. Część korowa jajnika zbudowana jest z szeregu różnych komórek, m.in. z komórek odpowiadających na działanie hormonu produkowanego przez przysadkę – LH.

    W tej części znajdują się również komórki jajowe (tzw. oocyty). W miarę jak organizm kobiety starzeje się, w części korowej może dochodzić do powstawania torbieli o różnej wielkości. Zbudowane są one z nabłonka, który może ulegać przekształceniu – tzw. metaplazji. Zarówno nabłonek wyścielający te torbiele jak i nabłonek pokrywający jajnik od zewnątrz mogą być punktem, w którym rozpocznie się proces nowotworowy. Część rdzeniową buduje głównie tkanka łączna, naczynia krwionośne, nerwy oraz specjalistyczne komórki wnękowe produkujące hormony sterydowe - androgeny.

     

    Rodzaje guzów na jajniku

     

    Zmiany, które powstają w jajnikach niekoniecznie muszą okazać się być rakiem. Wiele zmian jest niezłośliwych, łagodnych. To czy nowotwór jest łagodny czy złośliwie diametralnie różnicuje sposób dalszego postępowania leczniczego. Mogą powstawać z różnych tkanek, nie tylko nabłonków. Najprościej guzy jajnika można podzielić na:

    • Guzy pierwotnie nabłonkowe:
      • torbielakogruczolak (łagodny) lub torbielakogruczolakorak śluzowy (złośliwy),
      • torbielakogruczolak (łagodny) lub torbielakogruczolakorak surowiczy (złośliwy),
      • guz endometrialny (łagodny) lub rak endometrialny (złośliwy),
      • rak jasnokomórkowy,
      • guz Brennera;
    • Guzy hormonalnie czynne:
      • ziarniszczak,
      • otoczkowiak,
      • guzy z komórek Sertoliego i Leydiga, tzw. jądrzak,
      • guzy z komórek wnękowych,
      • guzy z komórek lipidowych;
    • Guzy zrębu sznurów płciowych i guzy z komórek zarodkowych:
      • włókniak lub mięsak,
      • rozrodczak,
      • potworniak (tzw. teratoma),
      • gonadoblastoma,
      • guz pęcherzyka żółtkowego,
      • rakowiak,
      • nabłoniak kosmówkowy.

     

    Czym są guzy nabłonkowe?

     

    Guzy nabłonkowe to zmiany, które stanowią ponad 50 % wszystkich nowotworów jajnika, ale również są odpowiedzialne za 80 % wszystkich nowotworów złośliwych w obrębie narządów rodnych kobiety. W przeważającej liczbie przypadków występują w postaci guzków i guzów zbudowanych z wielu komór wyścielonych różnego typu nabłonkiem (nabłonek śluzowy, surowiczy czy endometrialny). Zmiany te mogą być:

    • łagodne (niezłośliwe),
    • graniczne (w miarę upływu czasu ulegają miejscowemu zezłośliwieniu),
    • złośliwe – raki.

    Nowotwory łagodne często występują u kobiet młodych, w wieku 17-30 lat. W głównej mierze są to zmiany jednostronne, ale przybierają duże rozmiary. Mogą być jednokomorowe (przypominają balonik wypełniony płynem) lub wielokomorowe z licznymi przegrodami. Przegrody te są bardzo cienkie i w niektórych, rzadkich przypadkach ulegają pęknięciu. Skutkuje to wydostaniem się płynu (śluzu) oraz komórek, które go produkują do jamy otrzewnej i powstania rzekomego śluzaka otrzewnej (myxoma peritonei). Jest to poważne schorzenie, w którym dochodzi do nieprzerwanego wydzielania śluzu do jamy otrzewnej, co powoduje odczynowe zapalenie otrzewnej ze zrostami. Stan ten wymaga licznych obciążających operacji w celu usuwania zrostów i nadmiary galaretowatego płynu. Leczenie nowotworów niezłośliwych polega na chirurgicznym usunięciu zmiany. Należy jednak pamiętać, że ocena i decyzja o dalszym postępowaniu należą do specjalisty ginekologa i w niektórych przypadkach leczenie chirurgiczne może zostać odłożone w czasie.

    Nowotwory graniczne występują u kobiet nieco starszych niż te, u których występują zmiany łagodne oraz młodszych od tych, u których spotyka się nowotwory złośliwe. Istotą tych guzów jest fakt miejscowej (ogniskowej) złośliwości bez destrukcyjnego naciekania podłoża, na którym się rozwijają. Często również w ich wnętrzu występują charakterystyczne zmiany brodawkowate. O tym czy guz można określić jako graniczny decyduje histopatologiczna ocena w trakcie operacji. Bez zabiegu nie można tego ustalić. U kobiet starszych, po menopauzie, w leczeniu guzów granicznych zaleca się usunięcie całej macicy razem z przysadkami. Z kolei u młodych kobiet, u których stopień klinicznego zaawansowania procesu nowotworowego nie jest wysoki (stopień I a) wystarczające jest usunięcie samej zmiany.

     

    Guz jajnika a rak jajnika

     

    Występują różne rodzaje raków jajnika, czyli guzów złośliwych:

    • surowicze – torbielakogruczolakorak surowiczy – najczęstszy wśród pierwotnych raków jajnika, w przeważającej liczbie przypadków dotyczy obu jajników naraz. Torbiele posiadają wyrośla brodawkowate nie tylko na wewnętrznej powierzchni jajnika, ale również przerastają na jego powierzchnię zewnętrzną. W dużej mierze nacieka narządy sąsiednie, co powoduje unieruchomienie guza. We wszystkich przypadkach towarzyszy wodobrzusze;
    • endometrioidalne – wyścielone endometrium, czyli nabłonkiem pokrywającym wnętrze jamy macicy. Często w tym typie raka jajnika występuje ból, co jest niezwykle nietypowe dla rozwoju raka i bardzo pomocne w dalszej diagnostyce. Co więcej mogą występować również nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych u kobiet po menopauzie, co może być dodatkową wskazówką. Najczęściej występuje jako torbiel wypełniona ciemnym płynem (krwią) co powszechnie nazywane jest „torbielą czekoladową”;
    • śluzowe – torbielakogruczolakorak śluzowy – występuje rzadziej niż torbielakogruczolakorak surowiczy.;
    • jasnokomórkowe – w przeciwieństwie do poprzednich najczęściej jest to lity nowotwór. Nierzadko jest obustronny, jeden jajnik jest zazwyczaj większy od drugiego. Po pewnym czasie oba jajniki stają się nieruchome względem pozostałych narządów miednicy oraz dochodzi do powstania wodobrzusza;
    • niezróżnicowane;
    • niesklasyfikowane;
    • mieszane.

    Ryzyko rozwoju raka jajnika w populacji krajów rozwiniętych jest większe niż ryzyko rozwinięcia się raka szyjki macicy lub endometrium, ale niższe niż ryzyko wystąpienia raka piersi. Dotyczą głównie kobiet w okresie menopauzy i po menopauzie. Niezwykle rzadko można jest spotkać u młodych kobiet. Również u kobiet, które wielokrotnie rodziły i tych które stosowały doustne środki antykoncepcyjne rzadziej dochodzi do rozwoju raka jajnika. Wynika to z faktu, który mówi, że im mniej owulacji, tym mniejsze ryzyko wystąpienia przemian nowotworowych. Powstaje mniej torbieli inkluzyjnych, w których może rozwinąć się rak, a także nabłonek powierzchniowy nie jest tak często podrażniany w trakcie owulacji. Z drugiej strony kobiety, u których owulacje były farmakologicznie wywoływane przez dłużej niż okres roku, są znacznie bardziej narażone na wystąpienie raka jajnika.

    Często zmiany w postaci torbieli rozpoznawane są w I trymestrze ciąży w trakcie pierwszej wizyty u ginekologa. Znaczna większość z nich nie daje żadnych objawów. Zmiany mniejsze ulegają głównie samoistnemu zniknięciu. Należy jednak zachować niezwykłą czujność u kobiet, które zaszły w ciążę po stymulowaniu jajeczkowania. Podobnie dzieje się u kobiet, u których przez liczne nakłucia były pobierane oocyty. Również radioterapia okolic miednicy mniejszej w procesie leczenie innych nowotworów ma znaczenie.

    Udowodniono, że rak jajnika może być także dziedziczny. Wyróżniono zespoły rodzinnego występowania raka jajnika:

    • dziedziczny rak jajnika,
    • dziedziczny rak jajnika i sutka,
    • zespół Lynch II : rak jajnika,niepolipowaty rak okrężnicy irak endometrium.

    Za występowanie rodzinne tego nowotworu odpowiedzialne są mutacje genów BRCA 1 i BRCA 2. Wiele kobiet, u których w rodzinie wystąpił rak sutka poddają się badaniu na obecność mutacji genu BRCA 2. Badanie jest całkowicie bezbolesne, polega na pobraniu wymazu z wewnętrznej strony policzka.

     

    Jakie są objawy raka jajnika?

     

    Rak jajnika przez bardzo długi czas nie daje żadnych objawów. Rozwija się skrycie i podstępnie. U kobiet szczupłych można zaobserwować powiększenie obwodu brzucha, gdy guz ma średnicę około 7-10 cm. Jest to oczywiście o wiele trudniejsze do zaobserwowania u kobiet otyłych. Jednym z pierwszych objawów może być ból podbrzusza, a także różne objawy ze strony narządów, które guz może uciskać. Objawy te mogą dotyczyć układu pokarmowego, moczowego. W niektórych przypadkach może dochodzić do nieprawidłowego krwawienia z dróg rodnych.

    Podstawą diagnostyki jest badanie ginekologiczne dwuręczne oraz badanie USG. Obecnie trwają liczne prace nad ustaleniem najbardziej uniwersalnych wytycznych rozpoznawania raka jajnika w obrazie USG. Istnieje szereg parametrów, które podpowiadają czy zmiana jest łagodna czy złośliwa. Dodatkowymi badaniami są oznaczenia markerów nowotworowych we krwi. W przypadku jajnika jest to marker Ca 125. Jest on jednak nieswoisty tylko dla raka jajnika. Oznacza to, że jego podwyższone stężenie może również występować w innych rakach (np. rak endometrium, jajowodu, trzustki), endometriozie, czy nawet stanach zapalnych przydatków. Rośnie również w I trymestrze ciąży. Jego podwyższony poziom pojawia się również późno, gdy stadium rozwoju raka jest bardziej zaawansowane.

    Ze względu na nie do końca zadowalającą skuteczność predykcyjną Ca 125 w rozpoznawaniu raka jajnika wprowadzono do oznaczeń kolejny, bardziej czuły marker nowotwory - HE-4, który w połączniu z poziomem Ca 125 pozwalają ustalić tzw. algorytm ROMA (ang. Risk of Ovarian Malignancy Algorithm). Jest to algorytm, który pozwala ustalić prawdopodobieństwo, z jakim badana zmiana okaże się rakiem jajnika. Jest to niezwykle czuły wskaźnik, który obecnie stanowi podstawę w diagnostyce raka jajnika. Ma on jednak również wady: nie może być wyliczany u kobiet młodych, poniżej 18. roku życia, u kobiet wcześniej leczonych na nowotwory oraz w trakcie chemioterapii. Ważny jest również fakt, że samo oznaczenie HE-4, Ca 125 oraz wyliczenie algorytmu ROMA, bez względu na to czy wyniki są prawidłowe lub nie, nie jest podstawą do rozpoznania lub wykluczenia raka jajnika. Musi być ono uzupełnione o badanie ginekologiczne oraz USG, a także skonfrontowane z stanem klinicznym pacjentki.

    Niestety, ostateczne ustalić czy mamy do czynienia z rakiem i określić stopień jego zaawansowania można po wykonaniu zabiegu operacyjnego, tzw. laparotomii. Pod żadnym względem nie wolno, w podejrzeniu zmiany złośliwej, poddawać jajniki biopsji, gdyż może to doprowadzić do rozsiewu komórek nowotworowych do jamy otrzewnowej. W trakcie laparotomii usuwa się podejrzaną zmianę i poddaje ją histopatologicznemu badaniu w trakcie operacji. Po otrzymaniu wyniku lekarz podejmuje decyzję co do dalszego przebiegu zabiegu.

     

    Rak jajnika – stopnie zaawansowania

     

    Decyzja o dalszym leczeniu podejmowana jest na podstawie rozpoznania oraz oceny stopnia zaawansowania klinicznego raka według FIGO. W skrócie można wyróżnić 4 stopnie zaawansowania raka jajnika:

    1. Stopień I - gdy guz jest ograniczony tylko do jajnika lub obu jajników,
    2. Stopień II - gdy proces nowotworowy zajmuje również inne narządy miednicy mniejszej,
    3. Stopień III - gdy rozsiew nowotworu wykracza poza granice miednicy mniejszej i/lub rozpoznano przerzuty do węzłów chłonnych pozaotrzewnowych i/lub przerzuty na powierzchnię wątroby,
    4. Stopień IV - najbardziej zaawansowany, gdy istnieją odległe przerzuty.

    Stopnie I-III dzielone są dodatkowo na „podstopnie” a, b i c. Tylko stopnie I a i I b podlegają jedynie leczeniu operacyjnemu. Pozostałe muszą być uzupełnione dodatkowo chemioterapią, a w stopniu IV stosuje się również radioterapię. W trakcie leczenia operacyjnego powinno usunąć się całą zmianę, macicę oraz przydatki wraz z siecią większą i wyrostkiem robaczkowym.

    Do wyjątków należą zabiegi u kobiet młodych, chcących jeszcze posiadać własne dzieci, u których stopień zaawansowania klinicznego raka wynosi I a. Wtedy operacja ograniczona jest do usunięcia zmienionego jajnika oraz pobraniu wycinka z drugiego. W bardziej zaawansowanych przypadkach raka jajnika wymagane jest podanie chemioterapii. Przyjmuje się ją w 6 cyklach co 3 tygodnie. Ustalenie najodpowiedniejszego postępowania leczniczego zależy tylko od lekarza prowadzącego, który w podjęciu decyzji odnośnie terapii musi brać pod uwagę stopień zaawansowania zmiany, jej budowę histologiczną oraz wiek chorej.

     

    Przerzuty do jajników

     

    Niezwykle ważnym zagadnieniem są guzy przerzutowe powstające w jajnikach. Ich ognisko pierwotne znajduje się w innej części ciała, ale komórki nowotworowe przedostały się drogą krwi lub naczyń chłonnych do jajników. Mogą one pochodzić nie tylko z narządów rodnych, ale także z sutka, żołądka i jelita grubego. Bardzo charakterystycznym guzem przerzutowym jajnika jest tzw. guz Krukenberga, który głównie pochodzi z żołądka, o wiele rzadziej z jelita grubego. Jest bardzo niebezpieczny, wiele pacjentek umiera w niedługim czasie po rozpoznaniu. Jak większość przerzutowych guzów występuje obustronnie, powodując równe, znaczne powiększenie obu jajników. Jajniki pozostają ruchome, nie wytwarzają się zrosty. Często są mylone z łagodnymi włókniakami ze względu na swoją twardą i włóknistą budowę. Dlatego też niezwykle ważne jest doświadczenie lekarza w rozpoznawaniu podobnych zmian.

    Rak jajnika jest bardzo niebezpiecznym nowotworem. Długo rozwija się nie dając żadnych objawów. Można go śmiało określić „cichym zabójcą”. Często w momencie rozpoznania jest w tak zaawansowanym stanie, że nie daje szans na wyleczenie. Kobiety w Polsce nadal często omijają gabinet ginekologiczny szerokim łukiem, co skutkuje wysoką umieralnością w wyniku tego nowotworu. Niezwykle ważne są systematyczne badania w gabinecie ginekologa, w których absolutnie nie powinno się zapominać o badaniu USG. Przede wszystkim dotyczy to kobiet, które należą do grupy podwyższonego ryzyka, tzn. są w okresie menopauzy, w przeszłości poddawały się stymulacjom jajników, nie rodziły dzieci, w ich rodzinie wystąpił rak jajnika, a także tych, które były już leczone onkologicznie. Warto pamiętać, że im wcześniej rozpoznana zmiana tym większe szanse na wyleczenie.

    Autor: lek. Patrycja Sikorska
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Rak jajnika – objawy
    Znaleziono: 1 wyników

    Powiązane filmy

    Znaleziono: 1 wyników
    Wyświetlaj: 10 20 wyników

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2015 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.