zarejestruj się zaloguj się

Choroby jajników

Tekst: Marek Rębowski
Choroby jajników
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 10. lutego, 2015

Choroby jajników dotykają wielu kobiet i choć niektóre z nich mogą długo pozostawać bezobjawowe, mogą nieść ze sobą poważne konsekwencje, takie jak ograniczenie płodności, a nawet, w przypadku nowotworów, być przyczyną zgonu. Najważniejsze schorzenia dotykające jajników to: zapalenia, torbiele, nowotwory, a także zaburzenia funkcji.

SPIS TREŚCI:

    Budowa i położenie jajnika

     

    Jajniki są narządami parzystymi umiejscowionymi po obu stronach miednicy w tzw. dołkach jajnikowych wewnątrz jamy otrzewnej. Mają elipsoidalny kształt o wymiarach: ok. 4 cm – długości, 1 cm – grubości i 2 cm szerokości. Masa jajnika wynosi około 6–8 g. Jajnik jest umocowany w miednicy przy pomocy dwóch więzadeł: więzadła właściwego jajnika, które łączy jego dolny brzeg z trzonem macicy oraz więzadła wieszadłowego jajnika łączącego górny brzeg z otrzewną. W tym drugim przebiegają również naczynia i nerwy zaopatrujące jajnik. Krew tętnicza dopływa do jajnika przez tętnicę jajnikową oraz gałąź jajnikową od tętnicy macicznej. Żyły jajnikowe uchodzą natomiast po obu stronach do dwóch różnych naczyń.

    Podobna sytuacja ma miejsce u mężczyzn odnośnie żył odprowadzających krew z jąder. Po lewej stronie uchodzą one do żyły nerkowej, po prawej natomiast do żyły głównej dolnej. Chłonka spływa do naczyń obecnych we wspomnianym więzadle wieszadłowym biegnących do węzłów chłonnych lędźwiowych.

     

    Jakie są funkcje jajników?

     

    Jajniki pełnią w organizmie kobiety podwójną rolę:

    • służą wydzielaniu odpowiednich hormonów,
    • produkcji komórek jajowych.

    Z chwilą pokwitania, które ma miejsce u dziewczynek w wieku 11-16 lat, rozpoczyna się regulowany przez odpowiednie hormony przysadki mózgowej cykl miesiączkowy. Trwa on prawidłowo 28 dni i utrzymuje się aż do okresu menopauzy. Okres ten trwa zatem około 35-40 lat. Pod wpływem działania hormonów przysadki co miesiąc jeden tzw. pęcherzyk Graafa dojrzewa do postaci komórki jajowej. Jajnik produkuje również własne hormony: estrogeny, progesteron, relaksynę oraz androgeny, czyli hormony o budowie sterydowej. U kobiet są nimi androstendion i dihydrotestosteron.

     

    Ostre zapalenie przydatków

     

    Ostre zapalenie przydatków jest chorobą dotykającą najczęściej równocześnie zarówno jajniki, jak i jajowody. Czynnikiem etiologicznym wywołującym zapalenie mogą być bakterie tlenowe (Escherichia coli, paciorkowce niehemolizujące) oraz beztlenowe (Bacteroidesspecies), występujące endogennie w organizmie. Innym czynnikiem, który może powodować zapalenie przydatków są być egzogenne drobnoustroje np. dwoinka rzeżączki (Neisseriagonorrhoeae) czy Chlamydia trachomatis.

    Objawy zapalenia przydatków:

    • silny, narastający ból podbrzusza,
    • gorączka (38-40oC),
    • przyspieszone tętno.

    W przypadku rozszerzenia się zakażenia na jamę otrzewnej zaobserwować można tzw. objawy otrzewnowe. Jest nim np. objaw Blumberga, czyli ból powstający przy odrywaniu dłoni przyłożonej do powłok brzusznych. Objawy otrzewnowe często występują w przypadku zapalenia wyrostka robaczkowego, dlatego dolegliwości, na jakie uskarża się pacjentka, mogą być niejednoznaczne.

    W badaniach dodatkowych, zleconych przez lekarza, występować może podwyższona ilość białych krwinek (leukocytoza) oraz zwiększona szybkość opadania krwinek czerwonych tzw. odczyn Biernackiego (OB.) Istnieje możliwość przeprowadzenia badania bakteriologicznego wymazu z kanału szyjki macicy bądź płynu otrzewnowego celem rozpoznania konkretnych szczepów bakteryjnych odpowiedzialnych za zakażenie.

    Leczenie ostrego zapalenia przydatków ze względu na głównie bakteryjną etiologię opiera się na antybiotykoterapii. Stosowane są antybiotyki szeroko widmowe, tzn. takie które charakteryzują się szerokim spektrum działania wobec wielu szczepów bakterii. Podobieństwo objawów występujących w zapaleniu wyrostka robaczkowego oraz zapaleniu przydatków może nastręczać wiele trudności diagnostycznych. W wątpliwych sytuacjach przydatne może się okazać przeprowadzenie badania laparoskopowego, celem wykluczenia zapalenia wyrostka robaczkowego. Niekiedy podczas takiego badania uwidaczniany jest stan zapalny przydatków. W ciężkich stanach konieczne może okazać się usunięcie przydatków (rzadko).

     

    Przedwczesne wygasanie czynności jajników

     

    Jajniki tracą swoją funkcję w okresie menopauzalnym, który przypada u kobiet żyjących w Europie w wieku średnio 50 lat. U około 1 % kobiet stan taki jest obserwowany już przed 40 rokiem życia. Kobiety zaczynają odczuwać objawy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca, pocenie się, brak miesiączki. Ponadto, badania laboratoryjne wykazują obniżone stężenie estrogenów oraz zwiększone stężenie hormonu folikulotropowego (FSH) w surowicy krwi.

    Stany predysponujące do przedwczesnego wygasania czynności jajników:

    • infekcje,
    • chemioterapia,
    • radioterapia,
    • czynniki genetyczne,
    • choroby autoimmunologiczne.

    Leczenie polega na odpowiedniej substytucji hormonalnej.

     

    Pierwotna i wtórna niewydolność jajników

     

    Warto pamiętać, iż jajniki będąc elementem układu wewnątrzwydzielniczgo (endokrynnego) są także pod wpływem nadrzędnych gruczołów wewnątrzwydzielniczych jakimi są podwzgórze oraz przysadka mózgowa. Wydzielają one hormony pobudzające lub hamujące czynność jajników. Niekiedy dochodzi jednak do zaburzenia na tym właśnie szczeblu układu hormonalnego i jajniki, mimo odpowiedniej budowy, nie otrzymują odpowiedniego sygnału stymulującego do prawidłowej pracy. W takiej sytuacji mówimy o niewydolności wtórnej jajników. Kiedy jednak układ podwzgórzowo-przysadkowy działa prawidłowo, a funkcja jajnika jest zaburzona mówimy o niewydolności pierwotnej.

    Objawy związane z niewydolnością jajników są różnorakie. Należą do nich:

    • zaburzenia miesiączkowania w postaci:
      • pierwotnego braku miesiączkibrak krwawienia miesięcznego do ok. 16 roku życia,
      • wtórnego braku miesiączki – brak krwawienia przez ponad 6 następujących po sobie miesięcy u kobiet w okresie rozrodczym;
    • zaburzenia rozwoju cech płciowych, takich jak owłosienie łonowe, pachowe, rozwój gruczołów piersiowych, zaburzenia płodności.

    Pierwotna niewydolność jajników bywa powodowana poważnymi zaburzeniami genetycznymi, które niosą ze sobą wiele innych zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu. Do pierwotnych niewydolności jajników zaliczamy również opisane wyżej przedwczesne wygasanie czynności jajników.

    Leczenie opiera się głównie na substytucji hormonalnej. W pierwotnej niewydolności jajników konieczne może okazać się leczenie operacyjne.

     

    Torbiele jajników

     

    Zdarza się, iż dojrzałe pęcherzyki Graafa znajdujące się wewnątrz jajnika nie pękają podczas owulacji aby uwolnić komórkę jajową zdolną do zapłodnienia. W takiej sytuacji może dojść do wzrostu objętości pęcherzyka, gromadzenia w nim płynu i powstania torbieli. Ich wielkość może być bardzo zróżnicowana. Kiedy torbiel jajnika osiąga duże rozmiary, może dawać objawy, takie jak:

    Większość jednak cechuje przebieg bezobjawowy ze względu na małą wielkość torbieli. Wykrywane są w badaniu ultrasonograficznym podczas badania ginekologicznego. Torbiele często nie wymagają leczenia i zanikają same. Zdarzają się jednak sytuacje kiedy wymagana jest terapia hormonalna, które zapobiegnie rozwojowi powikłań, takich jak skręt torbieli czy jej pęknięcie, które są stanami wymagającymi natychmiastowej interwencji lekarskiej.

    Istnieją jednak torbiele, których usunięcie odbywa się drogą operacyjną, gdyż jest uważane przez większość specjalistów za najkorzystniejszą metodę postępowania. Mowa o torbielach endometrialnych.

    Endometrioza jest chorobą, w której nabłonek wyściełający macicę występuje w różnych miejscach organizmu, poza jamą macicy. Kiedy taki fragment błony śluzowej macicy dostanie się do jajnika może dojść do wytworzenia tzw. torbieli czekoladowej, która wypełniona jest ciemną, brunatną krwią. Co ważne, występowanie ogniska endometriozy w obrębie jajnika jest czynnikiem upośledzającym płodność. Konieczne jest usunięcie takiej torbieli, gdyż jej pęknięcie grozi wydostaniem się zawartości do jamy otrzewnej, co może w konsekwencji doprowadzić do zapalenia otrzewnej, a jest to stan zagrażający życiu. Dostępne są także metody farmakologiczne leczenia endometriozy w postaci preparatów estrogenowo-progesteronowych, analogów gonadoliberyn i progestagenów.

     

    Zespół policystycznych jajników (PCOS)

     

    Zespół policystycznych jajników (PCOS) to jednostka chorobowa znana również pod nazwą zespołu wielotorbielowatych jajników bądź zespołu Steina-Leventhala. Dotyka około 4-6 % kobiet w wieku rozrodczym. Choroba cechuje się przede wszystkim zaburzeniem funkcji jajników. Występują również pewne zaburzenia endokrynologiczne.

    W warunkach prawidłowych w jajnikach występują pęcherzyki Graafa, które u zdrowej kobiety dojrzewają, a następnie uwalniają komórkę jajową, co nazywamy owulacją. Uwolniona komórka jajowa jest zdolna do zapłodnienia. U kobiet cierpiących z powodu PCOS rozwój pęcherzyków jajnikowych (Graffa) jest zatrzymany jeszcze przed uwolnieniem komórki jajowej. Pęcherzyki zanikają, a w ich miejscu tworzą się torbiele, które można uwidocznić badaniem ultrasonograficznym (USG).

    Zespół policystycznych jajników jest chorobą o tle genetycznym dlatego często występuje rodzinnie.

    Na obraz chorobowy składają się:

    • zaburzenia miesiączkowania (rzadkie, nieregularne miesiączki bądź jej wtórny brak),
    • trądzik,
    • hirsutyzm (nadmierne owłosienie),
    • otyłość,
    • upośledzenie tolerancji glukozy lub cukrzyca,
    • torbiele jajników (lub więcej torbieli w jednym jajniku lub wzrost objętości jajnika >10 ml).

    Ponadto, w badaniach laboratoryjnych występują nieprawidłowości stężeń hormonów, np. testosteronu oraz podwyższone stężenie cukru we krwi (hiperglikemia) na czczo bądź po doustnym podaniu glukozy.

    Leczenie PCOS przyjmuje charakter objawowy. Stosuje się leki służące przywróceniu odpowiednich wartości hormonów androgenizujących poprzez hamowanie ich produkcji albo osłabianie ich działania. Zażywanie dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych łagodzi objawy choroby. W leczeniu niepłodności powodowanej przez PCOS zastosowanie znajdują leki pobudzające jajeczkowanie. W przypadku kobiet z nadwagą wskazany jest lek będący lekiem stosowanym w cukrzycy. Zmniejsza on bowiem insulinooporność tkanek. Ponadto, jest preparatem zmniejszającym stężenie testosteronu oraz androstendionu, co pozwala przywrócić prawidłowy przebieg cyklu menstruacyjnego.

    PCOS jest chorobą wymagającą leczenia, ponieważ jego zaniechanie doprowadzić może do niepłodności, a w związku ze współistniejącą otyłością, wzrasta ryzyko rozwoju miażdżycy, nadciśnienia i chorób serca. Ponadto, w rzadkich przypadkach u nieleczonych kobiet może dochodzić do rozrostu błony śluzowej macicy oraz rozwoju nowotworu.

     

    Nowotwory jajnika

     

    Choroby nowotworowe jajników dotykają przeciętnie kobiety w wieku około 55 lat. Mogą rozwijać się zarówno z komórek nabłonka pokrywającego jajnik, jak również z komórek znajdujących się w jego wnętrzu, np. komórek rozrodczych. Etiopatogeneza nowotworów jajnika nie jest do końca jasna. Znaczenie może mieć ilość owulacji, jaka miała miejsce w czasie życia kobiety oraz styl życia i czynniki środowiskowe, będące przyczyną powstawania nowotworów, jak np. palenie tytoniu, narażenie na azbest. Innymi czynnikami, mogącymi mieć wpływ na ryzyko zachorowania, są infekcje (głównie wirusowe) dotykające narządy płciowe. Warto również wspomnieć o prawdopodobnym tle genetycznym niektórych nowotworów.

    Rozpoznanie raka jajnika może przysparzać trudności, gdyż przez długi czas może nie dawać on żadnych charakterystycznych objawów. Po osiągnięciu odpowiedniej masy guz może stać się wyczuwalny przez powłoki skórne, w badaniu ginekologicznym bądź być przyczyną dolegliwości bólowych ze względu na ucisk na sąsiadujące struktury. Ważnym zatem jest, aby kobieta zauważając u siebie takie objawy, zgłosiła się jak najszybciej do ginekologa. U kobiet z większą masą ciała wyczucie guza może być utrudnione. Uwidocznienie guza jest możliwe w badaniu USG. Ponadto, lekarz może wykonać oznaczenie stężenia pewnych charakterystycznych dla konkretnych jednostek markerów nowotworowych.

    Postępowanie w chorobie nowotworowej jajnika polega głównie na leczeniu operacyjnym, po którym stosuje się także chemioterapię. Operacja polega na wycięciu obu jajników i macicy. Niekiedy jednak w sytuacji, gdy nowotwór jest niewielki, można rozważyć przeprowadzenie operacji oszczędzającej drugi jajnik oraz macicę. W podjęciu takiej decyzji ma też znaczenie wiek kobiety i chęć posiadania dzieci, nie jest to jednak decydujący czynnik. Nadrzędne znaczenie ma stopień zaawansowania nowotworu.

    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Ból podczas stosunku

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.