zarejestruj się zaloguj się

Statyny

Tekst: mgr Paulina Piątek
Dodane: 13. stycznia, 2014

Statyny to grupa leków, których zadaniem jest obniżenie poziomu cholesterolu. Ciało zdrowego człowieka aż w 15% składa się z lipidów (w tym cholesterolu). Są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak kiedy poziom lipidów przekroczy pewien próg graniczny, mogą stać się niebezpieczne dla zdrowia.

mgr Paulina Piątek
AUTOR
mgr Paulina Piątek farmaceuta
SPIS TREŚCI:

    Przemiany tłuszczowe

     

    Lipidy odgrywają w naszym organizmie szereg ważnych funkcji. Podstawową wydaje się dostarczanie energii niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania, ale są one również odpowiedzialne za ochronę ciała przed nadmierną utratą ciepła, stanowią budulec błon komórkowych oraz są doskonałym materiałem zapasowym. Lipidy znajdujące się w ludzkim organizmie dzieli się ze względu na ich funkcje na:

    • zapasowe – jak sama nazwa wskazuje, lipidy zapasowe mają pełnić rolę rezerw energetycznych organizmu, które mogą być uruchomione w przypadku zwiększonego zapotrzebowania organizmu. Taką rolę spełniają głównie trójglicerydy;
    • strukturalne – zalicza się do nich sterole i fosfolipidy, które w przeciwieństwie do triglicerydów nie są zużywane jako źródło energii, nawet w przypadku bardzo długiego głodu, a stanowią element budulcowy wielu składników komórki.

    Spośród lipidów najbardziej istotnym dla ludzkiego zdrowia jest cholesterol, ponieważ podwyższenie jego poziomu we krwi może się przyczynić do rozwoju:

    • zawału mięśnia sercowego,
    • nadciśnienia tętniczego,
    • udaru mózgu,
    • zatoru naczyń krwionośnych.

    Jednak jego deficyt też może być szkodliwy, dlatego bardzo ważne jest, aby zachować zdrową równowagę pomiędzy zbytnim jego ograniczaniem i nadmierną podażą w diecie.

    Cholesterol powstaje w wyniku złożonego procesu syntezy, którego przebieg nie jest dokładnie poznany. Pewna jego pula jest dostarczana do organizmu z zewnątrz, w diecie (ok.20%), a reszta to cholesterol endogenny, który wytwarzamy w wątrobie, jelitach i skórze.

    Aby mógł on zostać usunięty z organizmu, konieczna jest synteza kwasów żółciowych, ponieważ to pod ich postacią następuje proces wydalania cholesterolu. Żeby zaś cząsteczki lipidów, w tym także cholesterolu, mogły być transportowane we krwi, muszą się one połączyć z białkami i wówczas noszą nazwę lipoproteid. Część białkowa to inaczej apolipoproteiny, którymi są globuliny powstające w procesie syntezy w komórkach nabłonka jelit lub w komórkach wątroby.

     

    Rodzaje lipoprotein

     

    Lipoproteidy, ze względu na ich złożoną budowę i różną gęstość, podzielono umownie na cztery główne frakcje. I w związku z tym możemy wyróżnić:

    • lipoproteiny o dużej gęstości, HDL – w ich składzie stwierdzono ok. 17% cholesterolu i 54% białka; ta frakcja syntetyzowana jest głównie w wątrobie, ale zdarza się także, że proces ten zachodzi w jelitach. Mają zdolność przenikania do krwi, ale nie tworzą złogów (nie odkładają się) w naczyniach. Może przyłączać do siebie cząsteczki LDL, dlatego też potocznie nazywany jest „dobrym cholesterolem”.
    • lipoproteiny o małej gęstości, LDL – zawierają aż 45% cholesterolu i tylko 20% białka; podobnie jak HDL, miejscem ich syntezy jest wątroba, ale mogą też powstać jako produkt przemiany liporpotein frakcji VLDL. Krążąc z krwią po organizmie, odkłada się w ścianach naczyń krwionośnych, co może prowadzić do rozwoju blaszki miażdżycowej. Z tego też powodu zyskał miano „złego cholesterolu”. Jest głównym przenośnikiem cholesterolu pochodzącego z wątroby do innych narządów.
    • lipoproteiny o bardzo małej gęstości, VLDL – w ich składzie znajduje się 21% cholesterolu i 7% apolipoprotein. Syntetyzowane w wątrobie, odpowiadają za transportowanie lipidów do tkanek tłuszczowych organizmu.
    • chylomikrony – charakteryzują się najmniejszą zawartością cholesterolu, w ich składzie stanowi on zaledwie 0,7 – 1,5%, a białka około 0,5-1,0%. Ich synteza zachodzi w jelitach i są odpowiedzialne za transport lipidów pochodzących z pokarmu do mięśni i wątroby.

     

    Wpływ lipidów na zdrowie

     

    Lipoproteiny należące do frakcji HDL odpowiadają w organizmie za transport cholesterolu z tkanek obwodowych do wątroby, gdzie ulega on przemianom katabolicznym. W ten sposób lipoproteiny o dużej gęstości zapobiegają odkładaniu się cholesterolu w naczyniach, a tym samym powstawaniu zmian miażdżycowych. Za wartość graniczną, powyżej której poziom LDL jest niebezpieczny dla zdrowia, uważa się wartość 130 mg/dL (3,36 mmol/L), ponieważ wówczas jest zwiększone ryzyko powstawania zmian miażdżycowych w naczyniach krwionośnych.

    Wszystkie zaburzenia, które prowadzą do zmian w równowadze tłuszczowej organizmu, mogą w konsekwencji wywołać niedobór lipoprotein (hipolipoproteinemia) lub też, co zdarza się dużo częściej, zwiększyć ich stężenie we krwi. Czynniki genetyczne mogą się przyczynić do rozwoju hiperlipoproteinemii, wówczas nazywana jest ona pierwotną, ale wyróżnić można jeszcze typ mieszany i wtórną hiperlipoproteinemię.

    O wystąpieniu hiperlipoproteinemi można mówić nie tylko w przypadku zwiększonego stężenia cholesterolu, ale także pozostałych frakcji. Do wzrostu zawartości lipidów w krwi mogą przyczynić się niektóre leki. Do wymienianych najczęściej można zaliczyć β-adrenolityki, tiazydowe leki moczopędne, estrogeny i retinoidy. Na podstawie tego, która z frakcji występuje we krwi w nadmiarze, można przypisać pacjenta do danego typu hipelipoproteinemii. Typy IIa i IIb, w leczeniu których zastosowanie znalazły wymienione w tytule statyny, charakteryzują się zwiększonym stężeniem frakcji LDL (IIa) i LDL łącznie z VLDL (IIb).

     

    Leczenie z wykorzystaniem statyn

     

    Po zdiagnozowaniu hipercholesterolemii pacjent w pierwszej kolejności powinien wprowadzić zmiany do swojej diety. Ograniczyć powinien produkty zawierające duże ilości lipidów, w tym szczególnie nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu. Okres leczenia z wykorzystaniem samej diety powinien trwać około 5 miesięcy, a jeśli w tym czasie nie zaobserwuje się działania hipolipemicznego, należy wprowadzić odpowiednie środki farmakologiczne, zachowując jednocześnie zasady zdrowego żywienia. Początkowo stosuje się leki, które mają za zadanie zwiększyć wydalanie kwasów tłuszczowych, następnie można włączyć także preparaty kwasu nikotynowego, a w ostateczności, gdy powyższy schemat leczenia nie przyniósł oczekiwanych efektów, można rozpocząć leczenie przy użyciu inhibitorów reduktazy hydroksymetyloglutarylokoenzymu A, inaczej statyny (HMG-CoA).

    Od ponad 30 lat stosuje się w leczeniu hipercholesterolemii preparaty zaliczane do grupy statyn. Ich producenci czerpią ogromne zyski niejako z obaw pacjentów przed złym wpływem cholesterolu na ich zdrowie.

     

    Działanie statyn

     

    Mechanizm działania tych leków polega na hamowaniu przemiany kwasu β-hydroksy-β-metyloglutarylowego do kwasu mewalonowego. Przemiana ta zachodzi w wątrobie i jest etapem, w którym dochodzi do ograniczenia syntezy cholesterolu. Statyny łączą się z reduktazą, ponieważ ich łańcuch boczny ma podobną budowę chemiczną jak kwas β-hydroksy-β-metyloglutarylowy, blokując tym samym możliwość przyłączenia się właściwego substratu. Leki te mają za zadanie przyspieszyć katabolizm cholesterolu zawartego we frakcji lipoprotein o niskiej gęstości. Takie działanie jest możliwe poprzez zwiększenie w komórkach wątroby ilości dostępnych dla frakcji LDL receptorów. Zmniejszeniu ulega poziom cholesterolu obecnego w wątrobie. Wpływają dodatkowo na poziom w osoczu frakcji o bardzo małej gęstości i zawartość trójglicerydów, a co najważniejsze, zwiększają ilość „dobrego cholesterolu” (HDL).

     

    Statyny typ I

     

    Statyny mogą być podawane w formie proleków, które w organizmie ludzkim ulegają przekształceniu do związków aktywnych. Wówczas zalicza się je do typu I lub przyjmowany lek jest już formą czynną chemicznie – wtedy są to statyny typu II.

    1. Do pierwszej grupy zalicza się dwie substancje – lowastatynę i simwastatynę. Pierwsza z nich dość słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, ale proces ten ulega poprawie w obecności pokarmu. Po przyjęciu doustnym maksymalne stężenie we krwi osiąga po około 2-4 godzin. Preparaty dostępne w Polsce to tabletki zawierające 10 lub 20 mg lowastatyny. W leczeniu najczęściej zaleca się przyjmowanie tego leku raz dziennie, najlepiej wieczorem, w dawce 20-40 mg. Należy pamiętać, by nie przyjąć więcej niż 80 mg. Po zaprzestaniu leczenia efekty działania leku utrzymują się jeszcze przez okres około 6 tygodni, po czym poziom cholesterolu wraca do stanu sprzed leczenia.
    2. Druga ze statyn typu I, simwastatyna, profil wchłaniania ma podobny jak lowastatyna, a jej działanie jest krótsze, ale jednocześnie silniejsze. Dostępna jest na rynku w postaci tabletek powlekanych, przeznaczonych do podania doustnego zawierających 10, 20 lub 40 mg substancji czynnej. Podobnie jak w przypadku omawianej już wcześniej lowastatyny, zaleca się przyjmowanie jej raz na dobę, zazwyczaj wieczorem, ale w dużo niższej dawce, bo wynoszącej zaledwie 10 mg. Jednak zaleca się, by dawka dobowa nie przekraczała 40 mg.

     

    Statyny – typ II

     

    Statyny typu II charakteryzuje brak koniczności endogennej aktywacji. Nie są prolekami, a więc mogą bezpośrednio po zażyciu hamować aktywność reduktazy HMG-CoA. Zalicza się do tej grupy cztery substancje: fluwastatynę, prawastatynę, atorwastatynę i rosuwastatynę.

    Fluwastatyna, w odróżnieniu od statyn I typu, szybko i dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, osiągając już po 30-45 minutach maksymalne stężenie we krwi. Jej przemiany metaboliczne zachodzą w wątrobie, a wydalana jest w postaci nieczynnych już metabolitów. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny zrezygnować z jej stosowania, ponieważ może przenikać do mleka. Dostępna jest w Polsce w postaci tabletek o przedłużonych uwalnianiu (80 mg) lub w postaci kapsułek (20 lub 40 mg). Ustalono, że najlepiej przyjmować ją razem z wieczornym posiłkiem w jednej dawce wynoszącej 20 lub 40 mg. W przypadku bardzo dużego stężenia cholesterolu dawkę można zwiększyć do maksymalnie 80 mg.

    Pierwsze efekty leczenia można zaobserwować dopiero po 4 tygodniach regularnego stosowania. Jeśli jednocześnie stosuje się inne leki obniżające stężenie cholesterolu, szczególnie chodzi o żywice kationowe, zaleca się, aby statynę przyjmować bezpośrednio przed snem, około 4 godziny po zażyciu żywicy.

    Prawastatyna to kolejna ze statyn II typu, wchłaniająca się z przewodu pokarmowego w mniejszym stopniu niż fluwastatyna, a dodatkowo pokarm może zmniejszać ten proces. Maksymalne stężenie we krwi można oznaczyć już po godzinie od zażycia. Postacią najpowszechniej dostępną są tabletki, które występują w dawce 10, 20 lub 40 mg. Stosowana jest podobnie jak te omawiane wcześniej, tylko raz dziennie, wieczorem, w dawce 20-40 mg. Dawka maksymalna, jaką można przyjąć w ciągu doby, to 40 mg.

    Atorwastatyna, w porównaniu do omówionych już statyn II typu, wykazuje najdłuższy okres osiągania stężenia maksymalnego, wynosi on bowiem prawie 2 godziny. Przed rozpoczęciem leczenia z wykorzystaniem tego leku konieczne jest wykonanie badań czynności wątroby, które należy powtarzać także w trakcie trwania terapii. Preparaty dostępne w Polsce to tabletki powlekane, które zawierają 10, 20 lub 40 mg substancji czynnej. Zaleca się, aby leczenie rozpoczynać od najmniejszej dawki, czyli 10 mg raz na dobę, przy czym dawkowanie może ulegać zmianie nie częściej niż co 4 tygodnie. Nie powinno się przekraczać dawki 80 mg.

    Jako ostatnia do lecznictwa wprowadzona została rosuwastatyna, która maksymalne stężenie we krwi osiąga w jeszcze dłuższym czasie niż atorwastatyna, bo dopiero po 3-5 godzinach. Metabolizowana jest przez inną izoformę cytochromu CYP niż pozostałe statyny, co powoduje, że z przyjmowaniem jej wiąże się mniejsze ryzyko wystąpienia interakcji lekowych. Przyjmowana jest doustnie w postaci tabletek powlekanych, które występują w dawkach 5, 10, 20 i 40 mg.

     

    Działania niepożądane statyn

     

    Jak wszystkie leki, tak i statyny posiadają działanie niepożądane. Jednak zazwyczaj są one dobrze tolerowane przez pacjentów. Najczęściej jako działania niepożądane zgłaszano:

    • zaburzenia żołądkowo-jelitowe,
    • bóle głowy,
    • zmęczenie,
    • suchość w jamie ustnej i zaburzenia snu.

    Obserwowano również świąd, zaczerwienie skóry twarzy i uderzenia gorąca.

    Do najgroźniejszych objawów, które występują sporadycznie, zalicza się uszkodzenie wątroby i mięśni soczewki oka. Niezwykle rzadko zdarzają się uszkodzenia mięśni, które objawiają się bolesnością, osłabieniem i kurczami. W przypadku zaobserwowania któregoś z objawów miopatii mięśniowej konieczny jest natychmiastowy kontakt z lekarzem. Coraz częściej mówi się też o tym, że statyny zwiększają ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Na podstawie już przeprowadzonych badań wiadomo, że ryzyko to jest związane ściśle z przyjmowaną dawką leku, ale również z tym, jaki konkretnie jest to lek, ponieważ nie wszystkie substancje zaliczane do statyn w równym stopniu wpływają na rozwój cukrzycy.

    Bardzo ostrożnie należy je stosować w przypadku przyjmowania równocześnie innych leków. Jednoczesne przyjmowanie z pochodnymi kumaryny może spowodować nasilenie ich działania przeciwzakrzepowego. Szczególnie narażeni są na to pacjenci przyjmujący preparaty fluwastatyny, ponieważ jest ona metabolizowana przy udziale tej samej izoformy cytochromu CYP.

    Statyny są przeciwwskazane w przypadku chorób wątroby i u osób po przebytych miopatiach. Nie powinny ich przyjmować także kobiety w ciąży i karmiące piersią.

    Autor: mgr Paulina Piątek
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Normy cholesterolu

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.