zarejestruj się zaloguj się

Niedoczynność kory nadnerczy – przyczyny, objawy, leczenie

Tekst: lek. Marek Dryżałowski
Dodane: 27. lipca, 2016

Niedoczynność kory nadnerczy może być wtórna lub pierwotna. Ta ostatnia znana jest jako choroba Addisona. Objawy tej choroby są charakterystyczne – spada ciśnienie, ciemnieje skóra, pojawiają się bóle mięśni i stawów. Najgroźniejszym stanem jest ostra niewydolność kory nadnerczy, czyli tzw przełom nadnerczowy. Leczenie polega na uzupełnianiu niedoborów hormonów nadnerczowych.

SPIS TREŚCI:

    Niedoczynność kory nadnerczy – pierwotna i wtórna – co to jest?

     

    Nadnercza są gruczołami i znajdują się, jak sama ich nazwa wskazuje, bezpośrednio nad nerkami, wewnątrz jamy brzusznej. Pod względem struktury, wyróżnia się w nich dwie podstawowe części – korę oraz rdzeń – które pełnią odmienne funkcje poprzez wydzielanie różnych hormonów.

    Podstawowymi hormonami kory nadnerczy są kortyzol, aldosteron oraz androgeny nadnerczowe – pełnią one liczne zadania w organizmie poprzez regulację procesów metabolicznych (biorących udział np. w reakcji na stres czy też regulacji równowagi wodno-elektrolitowej).

    Podobnie jak wszystkie gruczoły, nadnercza podlegają kontroli przez tzw. wyższe piętra układu hormonalnego – dlatego ich niewydolność może wynikać zarówno z bezpośredniego uszkodzenia, jak i zmniejszonej stymulacji (np. przy procesach chorobowych przysadki mózgowej). Z tego względu wyróżnia się:

    • wtórną niedoczynność kory nadnerczy.

    Ponadto w klasyfikacji wyróżnia się jeszcze niewydolność ostrą – tzw. przełom nadnerczowy, która jest stanem gwałtownego niedoboru hormonów kory nadnerczy i skutkuje poważnymi zaburzeniami stanowiącymi zagrożenie życia.

     

    Choroba Addisona – pierwotna niedoczynność kory nadnerczy

     

    Choroba Addisona cechuje się niedoborem hormonów nadnerczowych wynikającym z bezpośredniego uszkodzenia gruczołów. Wśród jej możliwych przyczyn wyróżnia się:

    • procesy autoimmunologiczne;
    • ostre i przewlekłe procesy zapalne (np. gruźlica, sepsa);
    • nowotwory;
    • zaburzenia metaboliczne (np. hemochromatoza);
    • wady rozwojowe (np. wrodzony przerost nadnerczy);
    • działania niepożądane leków (np. ketokonazolu, heparyny lub etomidatu).

    Objawy choroby Addisona to osłabienie, występowanie zasłabnięć (z powodu zaburzeń ciśnienia tętniczego), utratą masy ciała, nietolerancją wysiłku fizycznego, nudnościami czy też bólami mięśni i stawów. Objawy często zaostrzają się w sytuacjach stresowych (np. po ciężkim wysiłku, w trakcie infekcji itp.). Ponadto, u wielu pacjentów ciemnieje skóra, zwłaszcza w bruzdach rąk, liniach zgięć stawów i w okolicach brodawek sutkowych – jest to wynikiem zwiększonego wydzielania ACTH (hormonu adrenokortykotropowego, który ma za zadanie stymulować niewydolne nadnercza do pokrycia zapotrzebowania organizmu). Przy badaniu można zobserwować niskie ciśnienie tętnicze oraz jego spadki przy gwałtownej zmianie pozycji z leżącej na stojącą (tzw. hipotonia ortostatyczna).

    W celu postawienia rozpoznania niedoczynności kory nadnerczy wykonuje się badania stężeń hormonów (kortyzolu oraz ACTH), a także testy stymulacji syntetycznym ACTH (które pozwalają odróżnić niewydolność pierwotną od wtórnej). Może być konieczne wykonanie badań obrazowych (np. tomografii komputerowej), aby ocenić wygląd gruczołów i ocenić, czy nie toczy się w ich okolicy proces nowotworowy lub zapalny.

    Leczenie pierwotnej niewydolności kory nadnerczy opiera się na uzupełnianiu niedoborów hormonów – czyli przyjmowaniu preparatów hydrokortyzonu, fludrokortyzonu i dehydroepiandrosteronu. Dawka leków jest dostosowywana do płci, masy ciała oraz aktualnych potrzeb pacjenta.

    W terapii należy pamiętać, że każda sytuacja obciążająca organizm (stres, wysiłek, choroba itd.) wymaga zazwyczaj zwiększenia dawek hydrokortyzonu, nawet 2–3 krotnie. Podobne zwiększenie dawki stosuje się przy zabiegach operacyjnych, podczas porodu i w innych sytuacjach, gdzie przewiduje się zaistnienie stresu.

     

    Wtórna niedoczynność kory nadnerczy

     

    Wtórna niedoczynność kory nadnerczy wynika z niedoboru ACTH, czyli hormonu stymulującego nadnercza. Stan taki może wynikać z uszkodzenia przysadki mózgowej (jednego z nadrzędnych „kontrolerów“ układu hormonalnego), procesów autoimmunologicznych czy też zahamowania przysadki przez długotrwałą terapię glikokortykosteroidami.

    Mimo zupełnie odmiennej przyczyny, znaczna część objawów postaci wtórnej pokrywa się z tymi obserwowanymi w postaci pierwotnej – z tym, że mają one zazwyczaj mniejsze nasilenie.

    Podstawowa różnica w obrazie choroby dotyczy barwy skóry, która w postaci wtórnej jest blada i odbarwiona – co jest efektem bardzo niskiego stężenia ACTH. Ponadto, we wtórnej niedoczynności o wiele rzadziej obserwuje się zaburzenia stężeń elektrolitów i zazwyczaj nie jest konieczne leczenie przy pomocy fludrokortyzonu – wynika to z faktu, że ta funkcja kory nadnerczy w o wiele mniejszym stopniu podlega kontroli przez ACTH, a bardziej odpowiada na inne układy sygnalizujące.

    Diagnostyka oraz leczenie (poza wspomnianymi wyżej różnicami) są takie same, jak w chorobie Addisona – przy czym zazwyczaj wystarcza stosowanie niższych dawek leków. Niewydolność wtórna wynikająca z długotrwałej terapii glikokortykosteroidami często ulega samoistnej remisji.

     

    Przełom nadnerczowy – ostra niewydolność kory nadnerczy

     

    Ostra niewydolność kory nadnerczy, zwana przełomem nadnerczowym, to stan zagrożenia życia związany z gwałtownie powstałym niedoborem hormonów nadnerczowych. Może wystąpić u chorych na przewlekłą niewydolność kory nadnerczy w wyniku nagłego wzrostu zapotrzebowania na hormony, jeśli nie zostały odpowiednio dostosowane dawki (np. po urazie, w trakcie infekcji itp.)  czasem jest to pierwszy objaw wcześniej nierozpoznanej choroby.

    Poza tym istnieje szereg stanów, w których nadnercza mogą ulec nagłemu uszkodzeniu, co w krótkim czasie doprowadza do rozwoju przełomu (np. urazy brzucha, krwotoki, zakażenia).

    Ostra niewydolność kory nadnerczy objawia się znacznym osłabieniem, zaburzeniami świadomości (do śpiączki włącznie), dużymi zaburzeniami równowagi elektrolitowej, spadkiem ciśnienia tętniczego i poziomu glukozy we krwi. Mogą wystąpić także wymioty oraz biegunka.

    Leczenie przełomu nadnerczowego musi być prowadzone w szpitalu i polega na szybkim dożylnym podaniu hydrokortyzonu oraz korygowaniu zaburzeń gospodarki cukrowej i elektrolitowej (poprzez podaż odpowiednich płynów drogą dożylną). Ponadto przeprowadza się diagnostykę celem ustalenia przyczyny ostrej niewydolności, a także zabezpiecza czynności życiowe chorego (co może wymagać hospitalizacji w oddziale intensywnej terapii).

    Autor: lek. Marek Dryżałowski
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Niedoczynność nadnerczy

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.