zarejestruj się zaloguj się

Kwasica ketonowa, mleczanowa, oddechowa

Tekst: lek. Marcin Fajkis
Kwasica ketonowa, mleczanowa, oddechowa
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 17. lipca, 2014

Kwasica organizmu jest efektem zachwiania gospodarki wodno-elektrolitowej. Pojawia się on wtedy, gdy pH krwi obniża się poniżej 7,35. W wyniku przesunięcia fizjologicznej dolnej granicy normy, dochodzi do wielu niekorzystnych zmian w metabolizmie komórkowym. Zakwaszenie w konsekwencji może prowadzić do pogorszenia funkcjonowania organizmu, a w skrajnych przypadkach zagrażać życiu.

lek. Marcin Fajkis
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Co to jest kwasica?

     

    Zakwaszenie organizmu, czyli kwasica, powstaje wtedy, gdy zwiększeniu ulegnie ilość substancji zaburzających prawidłowy stosunek kwasów do zasad w naszym ustroju. Za utrzymanie wartości pH krwi w granicach normy odpowiadają w głównej mierze płuca, nerki, przewód pokarmowy i kości.

    Różne procesy patofizjologiczne toczące się w obrębie tych narządów i układów będą miały niewątpliwie swoje odzwierciedlenie w nieprawidłowym wyniku badania gazometrycznego. Należy podkreślić, że tylko skuteczne przyczynowe leczenie chorób w tych przypadkach może przywrócić prawidłową równowagę kwasowo-zasadową organizmu.

     

    Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

     

    Nie bez znaczenia dla utrzymania równowagi kwasowo-zasadowej mają układy buforowe krwi i tkanek. Mają one na celu przywrócenie prawidłowych stosunków pomiędzy kwasami a zasadami w takim stopniu, by zachować pH krwi w granicach normy (7,35-7,45). Główną rolę pod tym względem spełnia układ wodorowęglanowy. Jego głównymi składowymi są prężność dwutlenku węgla we krwi będąca pod kontrolą ośrodkowego układu nerwowego i płuc oraz ilość anionów wodorowęglanowych wydalanych przez nerki.

    Dopiero po wyczerpaniu możliwości buforujących krwi i tkanek w wyniku nagromadzenia zakwaszających produktów przemiany materii dochodzi do rozwoju kwasicy oddechowej albo metabolicznej (np. kwasica mleczanowa, ketonowa itp.)

     

    Kwasica mleczanowa

     

    Główną przyczyną rozwoju zakwaszenia organizmu jest nagromadzenie się mleczanów we krwi (powyżej 2 mmol/l) w wyniku niedotlenienia tkanek. Kwas mlekowy powstaje na wskutek zaburzonego spalania głównego paliwa energetycznego organizmu, jakim jest glukoza w procesie zwanym glikolizą beztlenową. Proces ten jest występuje w takich stanach chorobowych jak:

    • wstrząs septyczny,
    • niewydolność lewokomorowa serca,
    • zatorowość płucna,
    • przewlekła niewydolność oddechowa.

    Odkwaszanie organizmu zależy od choroby podstawowej. We wstrząsie stosuje się nawodnienie organizmu, a w razie hipotensji wdraża się leczenie aminami katecholowymi (adrenalina, noradrenalina, dobutamina). W sepsie podaje się antybiotyki o szerokim spektrum działania, w zatorowości oprócz leków przeciwkrzepliwych rozważa leczenie trombolityczne.

    Niekiedy kwasica mleczanowa może rozwinąć się u osób z masywną utratą krwi, np. w wyniku doznanego urazu bądź zaostrzenia choroby podstawowej (np. pękniętego tętniaka aorty lub innych dużych naczyń) oraz u chorych z ciężką niedokrwistością. Aby zapobiec zakwaszeniu organizmu w tych przypadkach oraz zapewnić prawidłową podaż tlenu do tkanek niezbędne jest stosowanie preparatów krwiozastępczych bądź przetaczanie krwi.

    Kwasica mleczanowa może rozwinąć się też u osób leczonych metforminą (doustny lek przeciwcukrzucowy). Przy znacznym spadku pH krwi podaje się dożylny roztwór wodorowęglanu sodu. Niekiedy przy upośledzonej czynności nerek w celu eliminacji nadmiaru kwasu mlekowego z ustroju konieczna jest hemodializa (leczenie nerkozastępcze).

     

    Kwasica ketonowa (cukrzycowa)

     

    Nie tylko nagromadzenie kwasu mlekowego może być przyczyną kwasicy. Często w stanach zdekompensowanych chorób przewlekłych bądź ich nieprawidłowego leczenia w organizmie może powstać wiele substancji mających wyraźny wpływ na gospodarkę kwasowo-zasadową. U chorych na cukrzycę przyczyną zakwaszenia organizmu może być zwiększona produkcja ciał ketonowych powstających w wyniku gwałtownego i istotnego niedoboru insuliny.

    Niemożliwe jest wówczas wewnątrzkomórkowe utlenianie glukozy, dlatego organizm mobilizuje jej dodatkowe magazyny z wątroby, jednocześnie spalając tłuszcze z wytworzeniem ciał ketonowych zakwaszających środowisko wodne organizmu. Chorzy są odwodnieni, apatyczni, prezentują wzmożone pragnienie oraz nudności i wymioty. Cechą charakterystyczną jest zapach acetonu z ust. Może rozwinąć się śpiączka ketonowa.

    Leczenie kwasicy ketonowej polega na intensywnej płynoterapii w warunkach szpitalnych, dożylnej insulinoterapii oraz wyrównywanie stężenia potasu. Niekiedy podaje się wodorowęglan sodu.

     

    Inne przyczyny kwasicy metabolicznej

     

    Kwasica może się również rozwinąć u osób przewlekle spożywających alkohol. Szczególnie niebezpieczne dla zdrowia i życia są zatrucia metanolem i glikolem etylenowym. Za zakwaszenie organizmu odpowiedzialne są ich produkty przemiany materii. W celu uniknięcia śmiertelnych powikłań po spożyciu alkoholi niewiadomego pochodzenia podaje się doustnie lub dożylnie odtrutkę w postaci etanolu, a w przypadku zatruć niekiedy konieczne jest przeprowadzenie hemodializy w celu usunięcia szkodliwych związków z ustroju.

    Za obniżenie pH krwi mogą być również odpowiedzialne salicylany lub paracetamol. Są to powszechnie stosowane leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, które w przypadku przedawkowania mogą wpłynąć niekorzystnie na stan równowagi kwasowo-zasadowej ustroju. Leczenie zakwaszenia jest ukierunkowane głównie na płynoterapię, forsowaną diurezę, stosowanie węgla aktywowanego oraz płukanie żołądka, jeśli od chwili zażycia leku nie minęło odpowiednio dużo czasu. Antidotum w przypadku zatruć paracetamolem jest acetylocysteina. Niekiedy stosuje się leczenie nerkozastępcze.

    Zakwaszenie organizmu może być również skutkiem utraty z przewodu pokarmowego anionów wodorowęglanowych alkalizujących osocze krwi. Najczęściej sytuacja taka ma miejsce w przewlekłych biegunkach i u chorych po wyłonieniu stomii (połączenie jelita ze skórą u pacjentów operowanych z powodu nowotworów przewodu pokarmowego bądź przewlekłych zapaleń jelit). W celu odkwaszenia organizmu należy prowadzić doustnie płynoterapię wzbogaconą o tracone aniony wodorowęglanowe.

    Należy zaznaczyć, że sposób odżywiania ma również niebanalne znaczenie w regulacji gospodarki kwasowo-zasadowej. Głodzenie organizmu bądź stosowanie zbyt wybiórczych i rygorystycznych diet, nie zapewniających odpowiednego dowozu mikro- i makroelementów prowadzi do rozwoju zakwaszenia organizmu. Szczególny wpływ na rozwój tego stanu ma spożywanie pokarmów bogatobiałkowych opartych o wędliny, mięso, jaja i sery przy jednoczesnym ograniczeniu spożywania węglowodanów. W celu odkwaszenia organizmu powinniśmy stosować ściśle zbilansowane diety oparte o warzywa i owoce, które mają właściwości alkalizujące. Należy wystrzegać się produktów zbożowych.

     

    Kwasica oddechowa

     

    Zakwaszenie organizmu rozwija się wskutek szybkiego nagromadzenia dwutlenku węgla w tkankach i we krwi na skutek zaburzenia wentylacji płuc. Najczęściej występujące stany przebiegające z ostrą niewydolnością oddechową wymieniono poniżej:

    • reakcja anafilaktyczna przebiegająca z obrzękiem krtani;
    • podtopienie,
    • ARDS,
    • odma opłucnowa,
    • urazy czaszkowo-mózgowe oraz szyjnego odcinka rdzenia kręgowego,
    • ciężkie zapalenie płuc, obrzęk płuc,
    • urazy płuca i klatki piersiowej,
    • niedodma spowodowana zatkaniem dróg oddechowych przez ciało obce, guz nowotworowy lub wydzieliną z dróg oddechowych,
    • zaostrzenie POChP,
    • stan astmatyczny,
    • przedawkowanie narkotyków lub leków (opioidy, benzodiazepiny),
    • porażenie mięśni oddechowych.

    Najczęściej chory skarży się wtedy na duszność, obserwuje się sinicę, tętno i oddech są przyspieszone, a w zależności od choroby wywołującej może wystąpić krwioplucie, kaszel lub gorączka. Objawy te mogą szybko ulec zaostrzeniu i być bezpośrednią przyczyną zagrożenia życia. Jeśli chory jest nieprzytomny i nie oddycha, należy jak najszybciej podjąć resuscytację krążeniowo-oddechową. W innych przypadkach trzeba zasięgnąć specjalistycznej pomocy lekarskiej.

    Sposób postępowania w ostrej kwasicy oddechowej polega na leczeniu choroby podstawowej wywołującej ostrą niewydolność oddechową. Konieczne jest udrożnienie dróg oddechowych oraz zastosowanie tlenoterapii, czasami nawet 100-procentowym tlenem. Niekiedy stosuje się wentylację mechaniczną. W celu odwrócenia działania narkotycznych środków przeciwbólowych w depresji oddechowej stosuje się odpowiednio dobrane leki, zawsze pod okiem lekarza.

     

    Zakwaszenie organizmu

     

    Należy wyraźnie podkreślić, iż nie ma jednej skutecznej metody w zwalczaniu kwasicy. Wiele chorób może współistnieć z zachwianą równowagą kwasowo-zasadową, a każda z nich wymaga odrębnego postępowania terapeutycznego. W niewielkim zakresie organizm sam się broni przed zakwaszeniem organizmu uruchamiając siły kompensacyjne układów buforujących, a dopiero po ich wyczerpaniu rozwija się kwasica.

    Styl życia, jaki prowadzimy – stres, palenie papierosów, mała aktywność fizyczna – również negatywnie wpływa na nasz organizm, dlatego powinniśmy przeciwdziałać mechanizmom rozwinięcia zakwaszenia ustroju. Warto ograniczyć spożywanie mocnej kawy i herbaty oraz produktów wysokobiałkowych.

    Ważne jest stosowanie odpowiedniej diety na zakwaszenie organizmu Bezwzględnie trzeba unikać spożywania alkoholu w dużych ilościach, zaprzestać palenia tytoniu oraz stosować leki ściśle według wskazań lekarskich. Przed zastosowaniem wybiórczych diet warto zasięgnąć porady dietetyka klinicznego, który na pewno pomoże nam osiągnąć zamierzony cel bez ryzyka narażenia organizmu na szkodliwe działanie kwaśnych produktów przemiany materii.

    Autor: lek. Marcin Fajkis
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Kwasica ketonowa (cukrzycowa)

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.