zarejestruj się zaloguj się

DHEA – dehydroepiandrosteron

Tekst: lek. Sylwia Jastrzębowska
Dodane: 04. grudnia, 2013

Pod skomplikowanym skrótem DHEA kryje się hormon sterydowy – dehydrepiandrostedion, produkowany w głównej mierze przez nadnercza. Należy on do grupy androgenów i w swojej budowie przypomina bardziej znany nam testosteron. Warto dowiedzieć się, jaką pełni funkcję i kiedy mamy do czynienia z jego niedoborem lub nadmiarem.

SPIS TREŚCI:

    Czym jest DHEA?

     

    Dehydroepiandrostedion powstaje z cholesterolu w tak zwanej warstwie siateczkowatej nadnerczy i należy do androgenów nadnerczowych. Nie oznacza to jednak, że jest on charakterystyczny tylko dla mężczyzn lub występuje tylko u nich. Również kobiety wytwarzają ten hormon, a normy laboratoryjne stężeń w surowicy są jednakowe dla obu płci. Faktycznie DHEA w swojej budowie przypomina nieco testosteron, co więcej, ulega on swobodnym wzajemnym przekształceniom w testosteron oraz w estrogeny.

    Największe jego poziomy wykrywa się u młodych osób dorosłych, zwykle około 30. roku życia, a następnie, wraz w procesem starzenia się organizmu, synteza stopniowo zmniejsza się. Obecnie wciąż trwają badania mające na celu dokładne poznanie roli i funkcji tego hormonu, zarówno w stanie zdrowia, jak i choroby. Na dzień dzisiejszy znamy jednak już liczne jego działania i skutki niedoboru, jak i nadmiaru.

     

    Działanie DHEA

     

    Androgeny to substancje wydzielane przez jądra, jajniki i nadnercza. Większość z nas z tym pojęciem kojarzy jedynie testosteron, który faktycznie jest najsilniej działającym związkiem z tej grupy. DHEA ma słabe działanie biologiczne, ale stanowi on prekursor testosteronu i dihydrotestosteronu, a zatem pośrednio spełnia te same funkcje. 90% związku występuje w postaci siarczanu (DHEA-S) i w przeciwieństwie do innych hormonów nadnerczy jego ilość nie jest zależna od stymulacji hormonalnej z przysadki mózgowej. W okresie dzieciństwa wydzielanie DHEA utrzymuje się na niewielkim poziomie, natomiast wraz z rozpoczęciem pokwitania następuje gwałtowny wzrost jego sekrecji, co stanowi impuls do rozwoju takich cech płciowych, jak owłosienie łonowe i pachowe. Niezwykle rzadko u młodych osób mamy do czynienia z niedoborem hormonów nadnerczy, natomiast ich nadmiar szybko prowadzi do jawnych konsekwencji klinicznych. Pacjentów z rakiem nadnerczy lub ich przerostem i podwyższonym stężeniem DHEA dotykają liczne schorzenia:

    • wirylizacja narządów płciowych – dotyczy to kobiet, u których nadmiar androgenów powoduje rozrost łechtaczki, zmniejszenie piersi i macicy, obniżenie skali głosu, pojawienie się trądziku i męskiego typu budowy ze zwiększeniem masy tkanki mięśniowej, a nawet łysieniem typu męskiego. Mówiąc obrazowo, nadmiar androgenów powoduje, że kobieta zaczyna fizycznie coraz bardziej przypominać mężczyznę;
    • hirsutyzm, który także dotyczy głównie kobiet i polega na nadmiernym owłosieniu tych okolic ciała, które prawidłowo pokryte są jedynie delikatnym meszkiem, np. górna warga, uda, plecy i brzuch powyżej pępka, klatka piersiowa i sutki. Problem ten stanowi dla wielu kobiet źródło wielu nieprzyjemności, obniżenia poczucia własnej wartości, a nawet poważnych zaburzeń psychicznych;
    • łysienie typu męskiego, czyli zaczynające się charakterystycznymi popularnymi „zakolami” w okolicy skroniowej aż do utraty włosów na szczycie głowy. Podobnie jak poprzedni objaw, stanowi to źródło wielu kompleksów, zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn;
    • u chłopców dochodzi do nadmiernego powiększenia narządów płciowych i przyrostu masy ciała, głównie tkanki mięśniowej;
    • w okresie dojrzewania zbyt wysoki poziom androgenów, które należą do hormonów sterydowych, powoduje zbyt wczesne zakończenie wzrostu kości na długość, co wiąże się z niskim wzrostem ostatecznym;
    • dorosłe kobiety borykają się z zaburzeniami cyklu miesiączkowego, nieregularnymi krwawieniami miesiączkowymi lub ich brakiem, a nawet niepłodnością;
    • nadmiar androgenów nadnerczowych może u mężczyzn paradoksalnie powodować obniżenie syntezy testosteronu, a to w konsekwencji prowadzi do upośledzenia wytwarzania plemników w obrębie jąder i również może stać się przyczyną niepłodności.

    Jeśli opisane objawy pojawiają się u osoby dorosłej, wcześniej rozwijającej się prawidłowo, najprawdopodobniej wynikają one z rozwoju guza wydzielającego DHEA. Natomiast zaburzenia syntezy hormonów obecne od urodzenia, jak w przypadku wrodzonego przerostu nadnerczy, mogą powodować tak istotne zaburzenia rozwoju dziecka, że nierzadko dochodzi do pomyłek w określaniu płci noworodka. Narządy płciowe dziewczynki pod wpływem androgenów mogą bowiem tak upodobnić się do swoich męskich odpowiedników, że jedynie badania genetyczne dowodzą prawdziwej płci dziecka. Dodatkowo w opisanym schorzeniu często współistnieją bloki syntezy pozostałych hormonów nadnerczy, co wiąże się z zaburzeniami elektrolitowymi i poważnym zagrożeniem życia.

    W praktyce klinicznej zdarzają się także przypadki niedoboru DHEA. Ma to miejsce między innym w przebiegu choroby Addisona (pierwotna niedoczynność kory nadnerczy), infekcji grzybicznych, wirusowych lub bakteryjnych nadnerczy, chorób autoimmunologicznych czy nacieku nowotworowego na nadnercza. U noworodka możemy mieć także do czynienia z wrodzoną hipoplazją nadnerczy, a u starszych dzieci z niedoczynnością po krwotoku w przebiegu infekcji meningokokowej. Na szczęście dziś potrafimy drogą sztucznej syntezy uzyskiwać wszystkie opisane hormony i uzupełniać ich niedobory, a w razie ich nadmiaru hamować syntezę farmaceutykami lub na drodze chirurgicznej resekcji nieprawidłowych, hormonalnie czynnych tkanek.

     

    DHEA w diagnostyce schorzeń nadnerczy

     

    Zwiększone wydzielanie i poziom DHEA oraz DHEA-S stwierdza się w takich stanach jak: rak nadnerczy, guzy wirylizujące, wrodzony przerost nadnerczy czy wreszcie w razie istnienia bloków metabolicznych syntezy innych hormonów nadnerczy, co skutkuje swoistym przesunięciem równowagi w stronę syntezy innej substancji, najczęściej właśnie DHEA. Dodatkowo także w procesie diagnostycznym schorzeń nadnerczy dysponują tak zwanymi testami czynnościowymi. Polegają one na hamowaniu lub też pobudzaniu wydzielania androgenów za pomocą substancji syntetycznych. Kiedy mimo podania leku nie dochodzi do istotnej odpowiedzi, czyli synteza androgenów utrzymuje się na tym samym poziomie, świadczy to o istnieniu jakiejś patologii, na przykład obecności komórek produkujących hormon autonomicznie, bez kontroli organizmu.

     

    DHEA jako lek

     

    Synteza DHEA maleje wraz z procesem starzenia się organizmu. Choć nie jest to jeszcze stosowane w praktyce klinicznej, to według najnowszych badań prawdopodobnie korzystnie działa podawanie hormonu u osób starszych oraz w takich schorzeniach jak:

    • cukrzyca,
    • choroby układu sercowo-naczyniowego,
    • hipercholesterolemia,
    • otyłość,
    • choroby neurozwyrodnieniowe,
    • zaburzenia układu odpornościowego,
    • depresja,
    • stwardnienie rozsiane,
    • osteoporoza.

    Prawdopodobnie DHEA odgrywa wiele istotnych pozytywnych ról w ustroju, zwiększa między innymi ilość komórek układu białych krwinek, czyli zwiększa odporność organizmu i działa antyoksydacyjnie, chroni przed rozwojem chorób zwyrodnieniowych ośrodkowego układu nerwowego, np. choroby Alzheimera. Suplementacja u osób starszych zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę, otyłość oraz ryzyko miażdżycy, a co za tym idzie, choroby niedokrwiennej serca i zawału. Wyższe stężenie DHEA koreluje także z prawidłowym poziomem lipidów we krwi. U kobiet jego stosowanie wykazuje analogiczny efekt jak suplementacja estrogenów, a jednocześnie nie niesie ze sobą negatywnych powikłań charakterystycznych dla terapii estrogenowej. U obu płci powoduje poprawę nastroju i podwyższenie libido, a także poprawia gęstość tkanki kostnej i zmniejsza ryzyko osteoporozy. Okazuje się zatem, że poza opisanymi wcześniej podstawowymi funkcjami androgenów nadnerczowych DHEA ma o wiele więcej działań pozytywnych.

    Autor: lek. Sylwia Jastrzębowska
    Tagi: DHEA-SDHEA
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    DHEA-S – badanie stężenia

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.