zarejestruj się zaloguj się

Insulinooporność

Tekst: lek. Marek Dryżałowski
Dodane: 06. lutego, 2014

Przy omawianiu zagadnień związanych z cukrzycą, zwłaszcza typu 2, bardzo często można spotkać się z pojęciem insulinooporności. Dlatego tak ważne jest, ze względu na leczenie i zapobieganie cukrzycy, aby być świadomym znaczenia insulinooporności i jego wpływu na rozwój oraz terapię choroby.

SPIS TREŚCI:

    Na czym polega insulinooporność?

     

    Insulina jest hormonem, który znajduje się w centrum zaburzeń prowadzących do rozwoju cukrzycy, gdyż jest to podstawowa substancja w organizmie odpowiedzialna za regulację poziomu cukru we krwi. W przypadku cukrzycy, ilość insuliny wydzielanej u pacjenta jest niewystarczająca – albo w ogóle nie jest ona produkowana (zasadniczy mechanizm w typie 1), albo nie ma jej dość, aby pokryć bardzo duże zapotrzebowanie tkanek (standardowo w typie 2). Ten drugi mechanizm wynika właśnie ze zjawiska określanego mianem insulinooporności.

    Najprościej mówiąc, insulinooporność to stan, w którym tkanki organizmu zbyt słabo reagują na normalne, „zdrowe“ ilości insuliny. Taka sytuacja może mieć podłoże genetyczne, np. gdy organizm produkuje hormon o nieprawidłowej budowie, jednak najczęściej jest to zaburzenie nabyte, wynikające przede wszystkim z nadwagi bądź otyłości. Tkanka tłuszczowa wpływa na insulinooporność na dwa podstawowe sposoby:

    • poprzez produkowane substancje hormonalne,
    • bezpośrednie wydzielanie do krwi tzw. wolnych kwasów tłuszczowych (WKT).

    Od dawna wiadomo, że komórki tłuszczowe nie są jedynie „magazynem energii“ – pełnią w organizmie ważną rolę jako część składowa układu hormonalnego, podobnie jak tarczyca czy trzustka. Produkują one liczne substancje regulujące metabolizm, wpływające na uczucie głodu i sytości oraz inne procesy życiowe – i dopóki ilość tych substancji pozostaje w równowadze z resztą hormonów krążących we krwi, organizm funkcjonuje prawidłowo. Niestety, w momencie, gdy zwiększa się objętość tkanki tłuszczowej (z powodu zbyt dużej ilości kalorii dostarczanych wraz z posiłkami), automatycznie wzrasta ilość wytwarzanych przez nią produktów. Większość tych substancji ma działanie przeciwstawne do insuliny lub bezpośrednio hamuje jej efekty – dlatego przy dużej ilości tkanki tłuszczowej, insulina ma bardzo utrudnione zadanie i objawia się to insulinoopornością.

    Przy dużej ilości tkanki tłuszczowej, zwiększa się także jej metabolizm, co z kolei prowadzi do wzrostu stężenia wolnych kwasów tłuszczowych (WKT) we krwi. WKT są jedną z form, w jakich tłuszcze są transportowane w obrębie organizmu, w normalnych warunkach pełniącą raczej poboczną funkcję. Gdy ich stężenie wzrasta, prowadzi to do zaburzenia normalnych procesów, np. produkcji energii w mięśniach i przemian węglowodanów w wątrobie. Oba te narządy zostają „zalane“ nadmiarem WKT i z tego względu mają tendencję do wykorzystywania ich jako źródeł energii zamiast glukozy. To z kolei sprawia, że glukoza nie jest spalana w tkankach, wzrasta jej poziom we krwi i organizm musi temu przeciwdziałać poprzez zwiększone wydzielanie insuliny. Ponadto, wątroba przy dużej podaży WKT uruchamia proces zwany glukoneogenezą, w którym produkuje glukozę z tłuszczy i białek (w tej sytuacji – głównie z tłuszczy) – co dodatkowo pogłębia nadmiar cukru.

    Powyższy proces ma charakter błędnego koła, gdyż insulina sama w sobie jest hormonem, który sprzyja powstawaniu tkanki tłuszczowej. Im większa insulinooporność, tym więcej insuliny musi zostać wytworzone dla utrzymania prawidłowego poziomu cukru we krwi – a z kolei, im więcej hormonu krąży w organizmie, tym łatwiej zwiększa się ilość tkanki tłuszczowej i dalej pogłębia się insulinooporność.

     

    Insulinooporność a cukrzyca typu 2

     

    Podstawową konsekwencją wieloletniej insulinooporności jest cukrzyca typu 2 – gdyż stałe utrzymywanie poziomu insuliny na nieprawidłowo wysokim poziomie stanowi znaczne obciążenie dla komórek trzustki produkujących ten hormon. Tkanka, która musi przez wiele lat pracować „na maksymalnych obrotach“ w końcu nie wytrzymuje i jej wydolność zaczyna spadać. Gdy ilość insuliny spadnie poniżej krytycznego poziomu, ujawniają się objawy cukrzycy.

    Ogólnie insulinooporność jest częścią tzw. zespołu metabolicznego, czyli grupy zaburzeń, które często istnieją razem u jednego pacjenta i są ze sobą ściśle powiązane – do tej rodziny zalicza się także otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę oraz zaburzenia metabolizmu cholesterolu. Jak widać na przykładzie otyłości, cukrzycy i insulinooporności, opisanym powyżej – powiązania pomiędzy poszczególnymi składowymi zespołu metabolicznego są bardzo ścisłe.

    Jednak istnieją także pewne choroby, nie zaliczane bezpośrednio do zespołu metabolicznego, które są z nim mniej lub bardziej ściśle powiązane. Z insulinooporności wynikać mogą na przykład:

    • miażdżyca,
    • niealkoholowe stłuszczenie wątroby,
    • zespół policystycznych jajników.

    W miażdżycy kluczowy jest proces zapalny nasilany przez insulinooporność. Wiele badań wykazało, że spadek wrażliwości na insulinę powoduje patologiczne zmiany ścian naczyń krwionośnych, co skutkuje zarówno ich nieprawidłową przebudową (pogrubieniem), jak i zwiększoną skłonnością do obkurczania się. Oba te procesy, wraz z innymi czynnikami wywołującymi miażdżycę (np. otyłością) sprawiają, że u osób o zmniejszonej wrażliwości na insulinę, proces miażdżycowy może przebiegać bardzo szybko i rozlegle – co zwiększa ryzyko zawału serca, udaru mózgu, czy też niedokrwienia kończyn dolnych.

    Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD – Non-Alcoholic Fatty Liver Disease) jest zaburzeniem, w którym w komórkach wątroby gromadzi się nadmierna ilość lipidów. Choć same kropelki tłuszczu obecne wewnątrz komórek nie stanowią tak wielkiego problemu, ulegają one stałym procesom utleniania z tworzeniem szkodliwych produktów przemiany materii – co prowadzi do przewlekłego procesu zapalnego, a po pewnym czasie do zwłóknienia, czyli marskości wątroby. Dlatego stłuszczenie wątroby jest czymś, co powinno się zwalczać za wszelką cenę, gdyż marskość jest już procesem w dużym stopniu nieodwracalnym i prowadzącym do niewydolności narządu. Wpływ insulinooporności na rozwój tej patologii polega prawdopodobnie na zaburzeniu prawidłowego wpływu insuliny na metabolizm – organizm transportuje zbyt wiele tłuszczy do komórek wątroby, a magazynuje zbyt mało w tkance tłuszczowej.

    W przypadku zespołu policystycznych jajników (PCOS – Policystic Ovarian Syndrome) trudno jest określić, czy insulinooporność jest efektem choroby, czy jej przyczyną. Istnieją teorie, że insulina w dużych stężeniach może pobudzać niektóre komórki jajników do produkcji męskich hormonów płciowych, co z kolei pobudza rozwój PCOS-u kobiet ze skłonnością genetyczną do tego zaburzenia. Jednak, jak na razie, zagadnienie to jest na etapie dalszych badań.

     

    Zapobieganie insulinooporności

     

    Jak widać po mechanizmie rozwoju insulinooporności, najskuteczniejszym sposobem przerwania błędnego koła tej patologii jest jak najszybsze trwałe zmniejszenie masy ciała – co wymaga zasadniczej zmiany trybu życia, w tym poprawy własnych nawyków żywieniowych oraz wprowadzenia regularnej aktywności fizycznej.

    Zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej prowadzi do spadku nagromadzenia produkowanych przez nią substancji oraz wolnych kwasów tłuszczowych – czyli wyrównaniu ulegają dwie podstawowe przyczyny niewrażliwości komórek na insulinę. W efekcie, stężenie hormonu stopniowo się obniża, przez co jeszcze łatwiej redukuje się masa ciała, a obciążenie komórek trzustki produkujących insulinę powraca do stanu prawidłowego.

    W skrócie – gdy obniżamy masę ciała, cały łańcuch zaburzeń prowadzących do insulinooporności ulega odwróceniu, co pozwala zmniejszyć znacząco ryzyko cukrzycy i wszystkich innych zaburzeń wchodzących w skład zespołu metabolicznego.

    Autor: lek. Marek Dryżałowski
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Wrażliwość na insulinę

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.