zarejestruj się zaloguj się

Osutki polekowe

Tekst: Małgorzata Tomiczek
Osutki polekowe
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 03. grudnia, 2014

Osutki polekowe to zmiany skórne, wywołane przez leki stosowane zewnętrznie, jak również ogólnoustrojowo. Wyglądem mogą naśladować wiele dermatoz, a ich morfologia jest różnorodna. Osutkom czasem towarzyszy też świąd oraz zaburzenia czucia. Ta dolegliwość dermatologiczna powinna być rozważona u każdego pacjenta, który zażywa leki i na jego skórze nagle pojawiają się zmiany.

SPIS TREŚCI:

    Jakie są przyczyny osutek polekowych?

     

    Skutki uboczne stosowania leków są częste. Prawie każdy lek może wywołać negatywne reakcje, w postaci łagodnych działań niepożądanych, takich jak nudności i wymioty, do zagrażającego życiu wstrząsu anafilaktycznego. Zmiany skórne, będące konsekwencją przyjmowania środków farmakologicznych, występują u ponad 2 % pacjentów. Zaobserwowano, że częściej występują u ludzi starszych, którzy przyjmują wiele leków i dodatkowo cierpią na zaburzenia funkcji nerek i wątroby, jak również u chorych z AIDS i u kobiet.

    W większości reakcji polekowych nie wiadomo jaki jest mechanizm ich powstawania. Bierze się pod uwagę teorię haptenu, która mówi, że leki muszą najpierw połączyć się z białkiem, aby wywołać reakcję immunologiczną i pobudzić organizm do produkcji przeciwciał.

     

    Jak objawia się osutka polekowa?

     

    Niepożądane objawy polekowe mogą mieć bardzo różnorodny charakter. Trudno wprowadzić klasyfikację objawów, gdyż różne leki mogą wywołać takie same zmiany skórne, a ten sam lek u dwóch różnych pacjentów może powodować zupełnie inną reakcję.

    Zmiany powstające na skórze mogą przyjmować charakter:

    Oprócz objawów skórnych, konsekwencją stosowania niektórych leków mogą być również zmiany na paznokciach, a także łysienie.

    Osutka polekowa może obejmować skórę całego ciała lub tylko określony obszar i występować w różnych okolicach ciała. Zazwyczaj pojawia się symetrycznie. Zmiany często zlokalizowane są w okolicach narządów płciowych, jak również na błonach śluzowych, a kończyny zwykle zajęte są po stornie prostowników.

    Wykwitom skórnym bardzo często towarzyszy świąd, jak również objawy ogólne, do których zalicza się osłabienie, gorączkę i skurcz oskrzeli. Ponadto mogą pojawić się zmiany biochemiczne, jak leukopenia, eozynofilia, trombocytopenia, czy anemia, oraz objawy świadczące o niewydolności narządów wewnętrznych, między innymi: zapalenie wątroby, zapalenie mięśnia sercowego, albuminuria, anuria, zapalenie nerek.

     

    Charakterystyczne zmiany skórne

     

    Pomimo tego, że odczyny skórne, pojawiające się po lekach, trudno sklasyfikować i są niejednoznaczne, istnieje grupa objawów, które od razu nasuwają podejrzenie związku z konkretnymi lekami. Należą do nich:

    • Rumień wielopostaciowy – najczęściej pojawia się u pacjentów stosujących penicylinę i jej pochodne, sulfonamidy, furosemid, fenotiazynę i barbiturany.
    • Rumień trwały – to niepożądany objaw, występujący u chorych leczonych fenacetyną, berbituranami, salicylanami, metronidazolem, fenylbutazonem, sulfonamidami i środkami antykoncepcyjnymi.
    • Rumień guzowaty – powstaje na skórze po przyjmowaniu takich leków jak penicylina, tetracyklina i sulfonamidy.
    • Zmiany krwotoczne – są skórną reakcję na zastosowanie złota, tiazydów, allopurinolu, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, sylfonamidów i penicyliny.
    • Toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella) – najczęściej występuje u pacjentów, którzy przyjmują antybiotyki, niesteroidowe leki przeciwzapalne i leki przeciwpadaczkowe.

    Inne zmiany skórne występują w wielu chorobach i mogą tylko sugerować ich związek z niektórymi środkami farmakologicznymi:

    • Zmiany obrzękowe i pokrzywkowe – mogą być objawem niepożądanym po przyjęciu penicyliny, barbituranów, czy kwasu acetylosalicylowego.
    • Plamy na skórze – wywoływane są między innymi przez barbiturany, salicylany i sulfonamidy.
    • Zmiany pęcherzowe i pęcherzykowe – pojawiają się u pacjentów przyjmujących niesteroidowe leki przeciwzapalne, barbiturany, tiazydy, gryzeofulwinę, sulfonamidy, furosemid.
    • Zmiany fototoksyczne i fotoalergiczne – mogą być wywołane przez tiazydy, gryzeofulwinę, sulfonamidy, fenotiazynę, niesteroidowe leki przeciwzapalne, amiodaron, tetracykliny.
    • Zmiany trądzikowe – występują jako możliwy objaw niepożądany stosowania kortykosteroidów, litu, haloperidolu, izoniazydu, doustnych środków antykoncepcyjnych.
    • Zmiany, które przypominają liszaj płaski – mogą być konsekwencją przyjmowania przez pacjenta leków przeciwmalarycznych, tiazydów, złota, furosemidu, fenotiazyny.
    • Zmiany krostkowe – są możliwym skutkiem ubocznym terapii chloramfenikolem, karbamazepiną, czy furosemidem.
    • Łysienie – najczęściej występuje u pacjentów leczonych chemioterapeutykami, retinoidami, lekami przeciwkrzepliwymi, piroksykamem.
    • Zmiany paznokci – mogą występować w wielu chorobach, natomiast spośród leków, które mogą je wywoływać, do najczęstszych należą: sole srebra i złota, leki przeciwmalaryczne, fluorouracyl i zydowudyna.

    Są również takie odczyny polekowe, które są charakterystyczne tylko dla jednego związku i zalicza się do nich:

    • Zmiany płonicowate i rumieniowo-krwotoczne, które mogą pojawić się na skórze podczas przyjmowania ampicyliny.
    • Wykwity pęcherzowo-ropne, pęcherzowe i bujające, które są charakterystycznym objawem niepożądanym terapii jodem i bromem.

     

    Które leki najczęściej wywołują zmiany skórne?

     

    Pomimo ogromnej różnorodności wykwitów skórnych, które mogą pojawiać się w trakcie przyjmowania różnych środków farmakologicznych, należy pamiętać, że występują one rzadko. Warto jednak zwrócić uwagę, ze istnieje pewna grupa leków, których stosowanie zwiększa ryzyko pojawienia się niepożądanych odczynów skórnych.

    Do środków farmakologicznych najczęściej wywołujących osutki polekowe należą:

    • penicylina i jej pochodne,
    • salicylany,
    • barbiturany,
    • fenytoina,
    • tiazydy,
    • sulfonamidy,
    • teracykliny,
    • kwas acetylosalicylowy,
    • furosemid,
    • niesteroidowe leki przeciwzapalne,
    • preparaty złota.

    To właśnie podczas przyjmowania wymienionych leków istnieje największe prawdopodobieństwo pojawienia się zmian skórnych.

     

    Rozpoznanie i leczenie osutki polekowej

     

    Podstawą diagnostyki osutek polekowych jest dokładny wywiad, badanie fizykalne oraz badania dodatkowe, zwłaszcza morfologia krwi obwodowej. Najczęściej już z samego wywiadu oraz z faktu ustąpienia zmian po zaprzestaniu przyjmowania danego leku można postawić właściwe rozpoznanie. Innymi badaniami, które można wykonać są: test ekspozycji na dany lek oraz naskórkowe testy płatkowe, jak również punktowe testy skórne i testy śródskórne.

    Leczenie osutek polekowych polega przede wszystkim na zaprzestaniu przyjmowania leku, który powoduje zmiany skórne. Dodatkowo można stosować miejscowo preparaty, które przyspieszają gojenie się wykwitów. Należy zwrócić uwagę pacjentowi, aby zapamiętał, po jakim leku występują u niego skórne odczyny niepożądane, aby unikał przyjmowania go w przyszłości.

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.