zarejestruj się zaloguj się

Profilaktyka wścieklizny

Tekst: mgr Katarzyna Wajda-Drzewiecka
Dodane: 09. października, 2013

Wścieklizna jest śmiertelną wirusową chorobą centralnego systemu nerwowego ludzi i zwierząt, wywoływaną przez Rabdowirusy. Obecnie w Polsce głównymi nosicielami tego patogenu są lisy, ale w wielu krajach są nimi nietoperze. Do zakażenia najczęściej dochodzi poprzez ugryzienie lub polizanie przez zwierzę. W przypadku nietoperzy do zakażenia może dojść bez ugryzienia, przez wdychanie aerozolu zawierającego mocz tych ssaków (np. w jaskini).

mgr Katarzyna Wajda-Drzewiecka
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Objawy, diagnostyka i leczenie wścieklizny

     

    Wścieklizna jest znanym od tysiącleci zapaleniem centralnego układu nerwowego, powodowanym przez Rabdowirusy, wirusy o charakterystycznym kształcie, przypominającym w obrazie spod mikroskopu elektronowego pocisk pistoletowy.

    Nazwa choroby wywodzi się od części objawów, polegających na znacznym pobudzeniu, ślinotoku („piana” z ust) oraz nasilonej agresywności u chorych zwierząt. Dawna nazwa choroby to hydrofobia (wodowstręt), wynikająca z tego, że charakterystycznym objawem są silne skurcze mięśni na widok płynów, a nawet przy dźwięku przelewającej się wody.

    U ludzi objawy wścieklizny pojawiają się zwykle w okresie 2–12 tygodni od zakażenia, jeśli nie zostanie przedsięwzięta profilaktyka.

    Wścieklizna może jednak być u zakażonego w stanie utajonym i nie dawać objawów chorobowych nawet przez 19 lat. Zazwyczaj pojawiają się:

    Chory zwykle umiera z powodu niewydolności oddechowej – w ciągu 2–10 dni od początku objawów. U zwierząt podejrzenie wścieklizny powinny budzić wszystkie nietypowe zachowania – dzikie zwierzęta stają się wtedy nierzadko bardzo ufne i skłonne do kontaktów z ludźmi.

    Rozpoznanie wścieklizny za życia pacjenta jest trudne – zazwyczaj należy oprzeć się na objawach i wywiadzie z pacjentem i jego otoczeniem. Przydatne jest w niektórych przypadkach wykonanie badań genetycznych testem PCR.

    Leczenie wścieklizny, kiedy wystąpią już objawy, polega tylko na łagodzeniu ich, zanim nastąpi śmierć pacjenta. W 2004 roku w USA, dzięki zastosowaniu eksperymentalnego protokołu z Milwaukee (śpiączka farmakologiczna i intensywne leczenie lekami przeciwwirusowymi), udało się po raz pierwszy w historii uratować życie pacjentki z objawami wścieklizny.

    Dalsze doświadczenia z tym protokołem wykazały jednak, że szansa przeżycia jest statystycznie nadal bardzo mała (nie przekracza 8%). Jedyną metodą zapobiegającą tragicznym skutkom jest zastosowanie jak najszybciej profilaktyki, jeszcze przed wystąpieniem pierwszych objawów choroby.

     

    Epidemiologia i drogi przenoszenia wścieklizny

     

    W wielu państwach wścieklizna jest nadal chorobą powszechną u zwierząt, zarówno domowych, jak i dzikich. W krajach rozwijających się najczęściej występuje u psów, ale na przykład w Polsce wścieklizna u zwierząt obecnie dotyczy głównie lisów, a w USA nietoperzy.

    Są na świecie rejony wolne od wścieklizny u zwierząt (większość krajów Zachodniej Europy, Japonia, Australia, Nowa Zelandia), co udało się osiągnąć dzięki akcji szczepień dzikich zwierząt (specjalne przynęty ze szczepionką) i ścisłej kontroli migracji zwierząt. Nadal jednak istnieje ryzyko naturalnej migracji zakażonych zwierząt lub ich nielegalnego przewozu.

    Globalna zapadalność na wściekliznę w różnych rejonach świata jest trudna do ustalenia – szacuje się, że sięga do 100 000 przypadków rocznie. W przypadku ludzi corocznie na świecie z powodu zagrożenia wścieklizną profilaktyce poddawanych jest kilka milionów osób, a z powodu wścieklizny umiera kilkadziesiąt tysięcy.

    Typową drogą zakażenia jest ugryzienie przez chore zwierzę (lub człowieka), ale możliwe są i inne drogi zakażenia.

    Coraz częściej zdarzają się zakażenia poprzez wdychanie aerozolu zawierającego mocz nietoperzy (wysoka koncentracja wirusa rozpylonego w powietrzu) lub jego transmisji drogą przezspojówkową lub przez nerw węchowy (na przykład w jaskiniach).

    Ponadto w USA i w Niemczech zdarzały się przypadki zakażenia biorców przeszczepów narządów pochodzących od pacjentów zmarłych na wściekliznę, np. rogówki oka, jednakże jest to wyjątkowa rzadkość.

    Wirus wścieklizny ginie w wysokiej temperaturze i suchym powietrzu, zaś w niskiej temperaturze i środowisku wilgotnym może przez długi czas zachować żywotność.

     

    Profilaktyka wścieklizny

     

    Podstawowe zasady profilaktyki wścieklizny do zastosowania przez każdą osobę wymienione zostały poniżej.

    • Należy szczepić posiadane przez siebie psy, koty oraz inne zwierzęta, które mogą kontaktować się ze zwierzętami na zewnątrz.
    • Należy zawsze mieć zwierzęta domowe pod nadzorem.
    • W przypadku zauważenia dziwnego zachowania u własnych zwierząt, stwierdzenia śladów ugryzień, zaobserwowania walki z innymi zwierzętami itp. należy udać się z nimi do weterynarza.
    • Należy unikać bezpośrednich kontaktów z dzikimi zwierzętami (szczególnie takimi jak lisy i inne drapieżniki oraz nietoperze).
    • Należy poddać się profilaktycznemu szczepieniu, jeśli jest się narażonym zawodowo na wściekliznę (np. leśnicy, grotołazi).
    • Należy informować odpowiednie instytucje (sanepid, lokalny weterynarz) o podejrzanie zachowujących się zwierzętach domowych i dzikich.
    • W przypadku ugryzienia należy jak najszybciej umyć ranę wodą z mydłem oraz zgłosić się do lekarza, aby rozpocząć profilaktykę (należy ją rozpocząć także przy możliwości wystąpienia ugryzienia, nawet gdy nie mamy pewności, czy doszło do kontaktu z chorym zwierzęciem, czy nie).

    Profilaktyka poekspozycyjna w krajach rozwiniętych obecnie różni się od tradycyjnego szczepienia, wprowadzonego przez Pasteura – od lat nie wykonuje się bolesnych zastrzyków w powłoki brzuszne. Obecnie stosuje się podanie ludzkiej immunoglobuliny odpornościowej w pośladek i wokół rany oraz 4–5 dawek szczepionki (zazwyczaj z komórek ludzkich) w mięsień naramienny lub – u niemowląt – w zewnętrzną stronę uda.

    Żeby profilaktyka była skuteczna, powinna być rozpoczęta jak najszybciej, najlepiej w dniu ugryzienia.

    Zasadność rozpoczęcia profilaktyki zależy od okoliczności i możliwości obserwacji zwierzęcia. W przypadku pogryzienia przez psa, kota, tchórzofretkę:

    • jeśli zwierzę wykazywało objawy wścieklizny, należy profilaktykę rozpocząć od razu;
    • jeśli nie jest jasne, czy wykazywało objawy wścieklizny, ale zbiegło, należy profilaktykę rozpocząć od razu;
    • jeśli nie jest jasne, czy wykazywało objawy wścieklizny, ale zostało schwytane (ewentualnie dostarczone później), a jego tożsamość nie budzi wątpliwości, to powinno podlegać obserwacji przez weterynarza przez 10 dni, a profilaktykę należy rozpocząć natychmiast, kiedy weterynarz stwierdzi podejrzenie wścieklizny;
    • jeśli nie jest jasne, czy zwierzę wykazywało objawy wścieklizny, ale zostało zabite, to powinno podlegać natychmiastowemu badaniu przez władze sanitarne, a profilaktykę należy rozpocząć natychmiast, kiedy zostanie stwierdzona wścieklizna.

    W przypadku ugryzienia przez dzikie zwierzę drapieżne (szczególnie lisa) lub nietoperza profilaktykę poekspozycyjną należy rozpocząć zawsze, niezależnie od tego, czy zwierzę zbiegło, zostało zabite czy schwytane. Zachorowania na wściekliznę osób przebywających w grotach lub jaskiniach zamieszkałych przez nietoperze są rejestrowane.

    W przypadku pozostałych zwierząt decyzja o profilaktyce należy do lekarza chorób zakaźnych, który powinien skonsultować się z weterynarzem i władzami sanitarnymi.

    Autor: mgr Katarzyna Wajda-Drzewiecka
    Tagi: wścieklizna

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.