zarejestruj się zaloguj się

Botulizm

Tekst: lek. Marta Maruszak
Dodane: 30. września, 2013

Toksyna botulinowa, znana przede wszystkim jako likwidujący zmarszczki botoks, zwana jest także jadem kiełbasianym. Toksyna botulinowa nie powinna być jednak kojarzona wyłącznie z medycyną estetyczną. To jedna z najgroźniejszych trucizn, powodująca blokadę nerwowo-mięśniową, prowadzącą nawet – w przypadku niepodjęcia leczenia – do porażenia mięśni oddechowych i śmierci.

lek. Marta Maruszak
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Jak działa toksyna botulinowa?

     

    Przetrwalniki Clostridium botulinum są szeroko rozpowszechnione w glebie. Znajdują się także w produktach spożywczych i to właśnie one są najczęstszą przyczyną zatruć. Bakterie szczególnie upodobały sobie przetwory pozbawione dostępu powietrza, o małej kwaśności i niewielkiej zawartości cukru lub soli. Właśnie tam, w środowisku beztlenowym, namnażają się i produkują groźną toksynę botulinową, zwaną także jadem kiełbasianym.

    Jest to substancja zaliczana do grupy najsilniejszych trucizn. Jej działanie opiera się na zahamowaniu wydzielania acetylocholiny, co powoduje blokadę synaps nerwowo-mięśniowych i objawy porażenia mięśni wraz z upośledzeniem funkcji wegetatywnego układu nerwowego.

    Wyróżniamy siedem rodzajów toksyn botulinowych, nazwanych kolejnymi literami alfabetu. W Polsce najczęściej stwierdza się zatrucie jadem kiełbasianym typu A oraz B, pochodzącymi z konserw mięsnych i warzywnych, rzadziej toksyną typu E, związaną z przetworami rybnymi. Według danych szacunkowych na terenie Polski rocznie odnotowuje się kilkadziesiąt przypadków zatruć jadem kiełbasianym.

     

    Objawy i postacie zatrucia jadem kiełbasianym

     

    Okres wylęgania choroby wynosi od kilku godzin do kilku dni. W przypadku botulizmu przyrannego okres ten może wydłużyć się nawet do dwóch tygodni. Warto zapamiętać, że im krótszy okres wylęgania, tym bardziej nasilone objawy i tym samym gorsze rokowanie dla pacjenta. W większości przypadków okres charakterystycznych objawów poprzedzają nudności, wymioty i biegunka, spowodowane obecnością w przewodzie pokarmowym zepsutego pokarmu. W następnej kolejności można zaobserwować:

    • zaburzenia widzenia – widzenie podwójne lub zmniejszenie ostrości obrazu („widzenie jak przez mgłę"), spowodowane m.in. porażeniem akomodacji; źrenice są rozszerzone, reakcja na światło jest spowolniona lub nie występuje w ogóle;
    • uczucie suchości w jamie ustnej, wynikające z zahamowania produkcji śliny;
    • zaburzenia funkcji przewodu pokarmowego; najczęściej są to zaparcia powstające na skutek upośledzenia perystaltyki jelit.

    Wymienione powyżej objawy botulizmu należą do triady symptomów charakterystycznych dla zatrucia jadem kiełbasianym. Występują zawsze, chociaż w zróżnicowanym nasileniu. Ponadto mogą pojawić się:

    W skrajnych przypadkach dochodzi do groźnego dla życia porażenia mięśni oddechowych.

    Wymienione powyżej objawy dotyczą najczęściej występującej postaci botulizmu, nazywanej pokarmową lub klasyczną. Wyróżniamy kilka dodatkowych typów choroby – botulizm niemowląt, botulizm przyranny oraz inhalacyjny. Zostały one wyróżnione z uwagi na mechanizm zarażenia.

    Botulizm niemowląt powstaje w wyniku spożycia przez niemowlę spor, czyli form przetrwalnikowych laseczek Clostridium botulinum. Szczególnie niebezpieczne jest spożycie miodu pszczelego. Dopiero w przewodzie pokarmowym dziecka dochodzi do powstania form zdolnych do wytwarzania toksyny i tym samym wywołania objawów choroby. Osoby dorosłe w przeciwieństwie do niemowląt posiadają skuteczniejsze mechanizmy ochronne.

    Druga postać, czyli botulizm przyranny, powstaje w wyniku zanieczyszczenia rany sporami lub laseczkami Clostridium botulinum.

     

    Rozpoznanie botulizmu

     

    Podejrzenie zatrucia jadem kiełbasianym rodzi się na podstawie charakterystycznych objawów oraz wywiadu dotyczącego innych osób spożywających podejrzany produkt. W celu potwierdzenia diagnozy należy wykryć obecność toksyny botulinowej w surowicy krwi, stolcu oraz treści żołądkowej lub ewentualnie w podejrzanym produkcie spożywczym.

     

    Leczenie zatrucia jadem kiełbasianym

     

    Zatrucie toksyną botulinową należy zawsze leczyć w warunkach szpitalnych. W razie konieczności, w ciężkich przypadkach, stosuje się oddech wspomagany przy użyciu respiratora oraz dożylne uzupełnianie niedoborów wodno-elektrolitowych.

    W leczeniu zatrucia jadem kiełbasianym stosuje się dwa preparaty. Pierwszy z nich to surowica przeciwbotulinowa pochodzenia końskiego. Występuje w trzech rodzajach, w zależności od typu zawartej w niej antytoksyny. Wyróżniamy surowicę skierowaną przeciwko toksynie typu A, B oraz E. W celu ustalenia, którą z surowic należy podać pacjentowi, wykonuje się badania pobranej krwi, moczu oraz wymiocin.

    Jeżeli ustalenie rodzaju toksyny nie jest możliwe lub byłoby zbyt czasochłonne, można podać mieszkankę wszystkich trzech surowic. Leczenie w postaci jednorazowego, dożylnego podania surowicy bądź surowic należy rozpocząć jak najszybciej od chwili wystąpienia objawów zatrucia.

    Drugi preparat – ludzka immunoglobulina przeciwbotulinowa – znajduje zastosowanie głównie w leczeniu niemowląt. Podaje się ją we wlewie dożylnym w dawce obliczonej dla masy ciała dziecka.

    Oddzielną kwestię stanowią przypadki osób, które spożywały produkty będące przyczyną zatrucia u innych, ale same nie doświadczyły objawów. W takich sytuacjach stosuje się leczenie profilaktyczne. Z reguły podaje się surowicę, tym razem domięśniowo, w dawce równej połowie dawki leczniczej. Jeżeli nie udało się ustalić typu toksyny, podaje się połowy dawek trzech surowic. Niekiedy, w ciężkich przypadkach zatruć, w celu uniknięcia powikłań stosuje się również odpowiednio dobraną antybiotykoterapię.

     

    Rokowanie w zatruciu toksyną botulinową

     

    Większość przypadków botulizmu kończy się wyleczeniem w okresie od kilku tygodni do kilku miesięcy. Objawy wynikające z blokady złącz nerwowo-mięśniowych mogą utrzymywać się do pół roku, osłabienie i uczucie duszności nawet do kilku lat. Nieleczone zatrucie jadem kiełbasianym doprowadza do zgonu w wyniku porażenia mięśni oddechowych.

     

    Zapobieganie zatruciu toksyną botulinową

     

    Zapobieganie zatruciu jadem kiełbasianym ogranicza się do stosowania kilku zasad:

    • nie należy spożywać podejrzanych produktów spożywczych, przede wszystkim wszelkiego rodzaju konserw z wypukłym wieczkiem – mięsnych, rybnych oraz warzywnych;
    • w sytuacji, gdy nie można skorzystać z żywności i wody pochodzących z pewnego źródła, należy spożywać produkty po uprzedniej obróbce termicznej (gotowanie przynajmniej przez 10 minut w temperaturze 85–100°C);
    • nie należy podawać miodu pszczelego niemowlętom;
    • osoby samodzielnie przygotowujące przetwory muszą pamiętać o odpowiedniej obróbce termicznej, marynowaniu czy adekwatnej zawartości soli lub cukru, a także o stosownym sposobie przechowywania gotowych przetworów.
    Autor: lek. Marta Maruszak

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.