zarejestruj się zaloguj się

Co to jest alergen?

Tekst: lek. Paweł Stacha
Dodane: 30. września, 2013

Wśród wielu chorób występujących u człowieka alergia zajmuje szczególne miejsce, gdyż jest to jedno z najczęściej występujących schorzeń – ocenia się, że co trzeci człowiek doświadcza w życiu objawów alergii. Ich wspólną cechą jest istnienie nadwrażliwości organizmu na spotykane czynniki zewnętrzne. Czynniki te nazywane są alergenami.

lek. Paweł Stacha
AUTOR
SPIS TREŚCI:

    Na czym polega alergia?

     

    W mechanizmie powstawania alergii bierze udział układ odpornościowy człowieka. Ma on za zadanie rozpoznawać i – w razie potrzeby – bronić nasz organizm przed wszystkim, z czym ma on kontakt. U zdrowych ludzi, bez predyspozycji do alergii, układ odpornościowy (zwany także immunologicznym) radzi sobie z tym zadaniem bez zarzutu, nie wywołując żadnych objawów po zetknięciu z czynnikami zewnętrznymi. Jednak u niektórych osób istnieje predyspozycja do nadmiernej odpowiedzi układu immunologicznego, co prowadzi do wystąpienia szeregu objawów alergii. Dzieje się to poprzez produkcję przeciwciał (głównie klasy IgE) przez pewne rodzaje limfocytów (komórek układu immunologicznego), które zetknęły się z danym alergenem. Przeciwciała IgE kontaktują się następnie z komórkami tucznymi (mastocytami) oraz eozynofilami, co doprowadza do uwolnienia mediatorów stanu zapalnego. W zależności od tego, jaki rodzaj alergenu zadziała i w jakim miejscu, mamy do czynienia z wachlarzem objawów.

     

    Podział alergenów

     

    Alergeny przyjęło się dzielić w następujący sposób:

    • alergeny wziewne,
    • alergeny pokarmowe,
    • alergeny kontaktowe,
    • alergeny zawarte w lekach lub jadach owadów.

    Ze względu na ogromną ilość poznanych alergenów opracowano system ich nazewnictwa, który opiera się na trzech członach: pierwsza część to trzy litery nazwy rodzajowej organizmu, z którego pochodzi alergen, druga część to jedna litera nazwy gatunkowej, trzecia część to numer oznaczający kolejność odkrycia danego alergenu.

     

    Alergeny wziewne

     

    Jak sama nazwa wskazuje, alergeny wziewne dostają się do organizmu przez układ oddechowy. Należą do nich:

    • pyłki roślin – w Polsce są to zwykle pyłki traw, chwastów (oset, pokrzywa), drzew (topola, wierzba, brzoza) i zbóż (oprócz pszenicy, jęczmienia, żyta i owsa alergenem mogą być także pyłki kukurydzy). Alergia wywołana tymi czynnikami często jest sezonowa – objawy występują w pewnym okresie roku, w czasie pylenia roślin;
    • sierść zwierząt – głównie psów i kotów, czasem królików, świnek morskich i chomików oraz niekiedy pierze ptaków, takich jak kury czy gołębie. Najczęściej uczula sierść kota, na której znajduje się dużo śliny tego zwierzęcia;
    • roztocza żyjące w kurzu – zazwyczaj roztocze kurzu domowego (Dermatophagoides pteronyssinus), które żerują na złuszczonym naskórku człowieka. W tym typie alergii ważne jest dokładne wietrzenie pomieszczeń i częsta zmiana pościeli;
    • pleśnie i inne grzyby – ich rozwojowi sprzyja duża wilgotność powietrza, dlatego często występują w miejscach o złej wentylacji, w domach, gdzie pranie suszy się w zamkniętych pomieszczeniach oraz przy dużej ilości roślin doniczkowych;
    • dym z papierosów, a także smog występujący w wielkich miastach – tutaj główną rolę przypisuje się węglowodorom aromatycznym występującym w dymie. Ten typ alergenu może często wywołać bardzo nasilone objawy alergii;
    • pary niektórych substancji chemicznych zawartych w farbach lub rozpuszczalnikach.

    Objawy alergii wywołanej przez alergeny wziewne dotyczą głównie układu oddechowego – występuje katar, kichanie, zatkany nos, utrudnione oddychanie. U niektórych osób może rozwinąć się astma. Często do powyższych objawów dołączają symptomy ze strony oczu – zaczerwienienie, swędzenie i łzawienie, co jest spowodowane współistniejącym alergicznym zapaleniem spojówek.

     

    Alergeny pokarmowe

     

    Alergeny pokarmowe dostają się do organizmu z pożywieniem. Przykładami takich alergenów są często występujące alergie na mleko krowie i białko jaja kurzego. Są to bardzo częste schorzenia u dzieci, powodujące uporczywe objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak biegunki, wzdęcia, ból brzucha, nudności i wymioty, niedobór masy ciała. Innymi częstymi alergenami pokarmowymi są pszenica, żyto i jęczmień. Do bardziej niebezpiecznych alergenów należą ryby i owoce morza, których spożycie u osób szczególnie predysponowanych może doprowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i zgonu. Podobnie uczulają orzechy ziemne. Rodzaj alergii wywoływany przez alergeny pokarmowe stosunkowo często występuje u dzieci. Oprócz typowych objawów pokarmowych pojawiają się także zmiany skórne, zapalenie spojówek, czasem astma.

     

    Alergeny kontaktowe

     

    Ten typ alergenu wywołuje reakcję immunologiczną na powierzchni skóry lub błon śluzowych, które miały z nim kontakt. Powoduje to stan zapalny w skórze, prowadząc do kontaktowego alergicznego zapalenia skóry (wyprysku kontaktowego). Pojawiają się grudki i pęcherzyki otoczone rumieniem, zmiany są swędzące, ale znikają bez pozostawienia śladu. Najczęstsze alergeny kontaktowe to nikiel (zawarty na przykład w biżuterii), chrom (składnik farb, lakierów, zapałek), różnego rodzaju sztuczne tkaniny w ubraniach, lateks (częsta alergia u lekarzy i pielęgniarek), niektóre kosmetyki i perfumy, a także leki stosowane miejscowo na skórę (antybiotyk neomycyna).

     

    Alergeny zawarte w lekach lub jadach owadów

     

    Najbardziej znanym przykładem alergii na leki jest uczulenie na penicylinę. Jest to zjawisko tak częste, że przed pierwszym podaniem tego antybiotyku lekarz zleca próbę uczuleniową, podając niewielką dawkę penicyliny i obserwując objawy. Obecnie jednak coraz rzadziej stosuje się naturalną penicylinę o największym potencjale uczulającym. Inną grupą leków stosunkowo często wywołującą objawy alergii są leki przeciwbólowe z grupy salicylanów (jak na przykład kwas acetylosalicylowy) oraz środki miejscowo znieczulające używane w anestezjologii (benzokaina). Objawy alergii na leki mogą być przeróżne, oprócz typowych objawów ze strony przewodu pokarmowego często występują zmiany skórne pod postacią pokrzywki lub obrzęku, a także zaburzenia oddychania spowodowane obrzękiem dróg oddechowych. Czasem dochodzi także do wstrząsu anafilaktycznego.

    Do owadów, których jad najczęściej nas uczula, należą pszczoły, osy i mrówki. O ile w przypadku mrówek zazwyczaj objawy ograniczają się do świądu skóry, o tyle jad pszczół i os może powodować dużo bardziej burzliwe objawy. Pojawiają się zmiany pokrzywkowe, złe samopoczucie, utrudnione oddychanie, kołatanie serca, bóle i zawroty głowy. Stosunkowo często jad pszczół lub os powoduje wstrząs anafilaktyczny.

     

    Czy można uniknąć kontaktu z alergenami?

     

    Patrząc na ilość poznanych alergenów i mając na uwadze, że ciągle pojawiają się nowe, trzeba przyznać, że nie ma sposobu na uniknięcie kontaktu z czynnikami uczulającymi. Należy jednak pamiętać, że nawet u osób predysponowanych do wystąpienia alergii nie wszystkie alergeny będą ją powodować. Zdarza się także sytuacja, w której uczulenie na jeden rodzaj alergenu współistnieje z uczuleniem na inny. Do dość częstych przypadków należy uczulenie na lateks i jednoczesne uczulenie na niektóre owoce (banany, kiwi). Taka sytuacja nazywa się reakcją krzyżową. Pomimo tego, że nie ma sposobu na całkowite uniknięcie kontaktu z alergenami, można jednak nauczyć się ten kontakt minimalizować, aby objawy alergii były jak najmniej dokuczliwe. 

    Autor: lek. Paweł Stacha
    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Uczulenie na pyłki roślin

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.