zarejestruj się zaloguj się

Cysternografia

Tekst: Miłosz Turkowiak
Cysternografia
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 30. lipca, 2014

Cysternografia to metoda diagnostyki radiologicznej pozwalająca na zobrazowanie przestrzeni podpajęczynówkowej. Dzięki podaniu do tej przestrzeni środka kontrastowego możliwa staje się ocena jej wyglądu oraz prześledzenie krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego i wykrycie związanych z nim zaburzeń.

SPIS TREŚCI:

    Co to jest przestrzeń podpajęczynówkowa?

     

    Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) odpowiedzialny jest za utrzymanie i kontrolę wszystkich funkcji życiowych – od tak podstawowych jak oddychanie poczynając, na skomplikowanych, abstrakcyjnych procesach myślowych kończąc. Budują go mózgowie i rdzeń kręgowy. Mimo istotnej roli jaką pełnią, są to struktury niezwykle delikatne i z tego powodu szczególnie chronione. Przed urazami ochraniają je układ kostny – czaszka i kręgosłup – oraz tzw. opony mózgowo-rdzeniowe. Wśród tych ostatnich wyróżniamy oponę twardą, położoną pod nią oponę pajęczą (pajęczynówkę) i przylegającą bezpośrednio do tkanki nerwowej oponę miękką.

    Pomiędzy oponą miękką i pajęczynówką znajduje się tzw. przestrzeń podpajęczynówkowa, w której położony jest płyn mózgowo-rdzeniowy. Wytwarzany jest on w sposób ciągły w tzw. układzie komorowym mózgu (są to struktury położone w głębi mózgowia), skąd przedostaje się głównie do przestrzeni podpajęczynówkowej mózgowia i rdzenia kręgowego. Krąży w niej i ostatecznie zostaje wchłonięty przez układ żylny mózgowia.

    Do funkcji płynu mózgowo-rdzeniowego należą ochrona mózgowia i rdzenia kręgowego przed urazami i wstrząsami (działa on jako amortyzator) oraz utrzymanie odpowiedniego środowiska dla pracy OUN.

    Ze względu na sposób rozwoju człowieka, rdzeń kręgowy kończy się na poziomie wyższym niż opona pajęcza i twarda. W związku z tym w części lędźwiowej kręgosłupa wytwarza się tzw. zbiornik lędźwiowy – przestrzeń wypełniona płynem mózgowo-rdzeniowym, stanowiąca najczęstsze miejsce nakłucia opon mózgowo-rdzeniowych (ze względu na dość niskie ryzyko uszkodzenia tkanki nerwowej).

     

    Na czym polega cysternografia?

     

    Cysternografia, znana również jako radiografia izotopowa zbiorników podstawy czaszki, jest jedną ze stosowanych w radiologii metod obrazowania ośrodkowego układu nerwowego. Opiera się ona na pomiarze radioaktywności płynu mózgowo-rdzeniowego po wstrzyknięciu do przestrzeni podpajęczynówkowej niewielkiej ilości znacznika radioaktywnego. Podlegając krążeniu razem z płynem mózgowo-rdzeniowym, pozwala on na uwidocznienie jej poszczególnych części. Wybór rodzaju znacznika zależny jest od zaistniałych wskazań do badania.

    Badanie cysternografii wykonywane jest w określonych odstępach czasu, z użyciem urządzenia zwanego scyntygrafem. Jego centralną częścią jest tzw. gammakamera. Mierzy ona poziom promieniowania gamma emitowanego przez wstrzyknięty znacznik i przesyła zebrane dane do komputera. Tam są one analizowane i przetwarzane na obraz ukazujący rozmieszczenie znacznika w organizmie.

    Dzięki kilkukrotnym pomiarom możliwe jest nie tylko ukazanie budowy anatomicznej przestrzeni podpajęczynówkowej (w szczególności jej poszerzeń – tzw. zbiorników) ale także prześledzenie w jaki sposób przebiega krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego.

    W niektórych, rzadszych przypadkach (w tym do diagnozy wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego) zamiast scyntygrafu do badania użyć można techniki tomografii komputerowej (w tym przypadku do przestrzeni podpajęczynówkowej wstrzykiwany jest specjalny środek kontrastowy) lub rezonansu magnetycznego (nie wymaga on nakłuwania opon mózgowo-rdzeniowych). Charakteryzują się one niższą czułością niż w przypadku opisanej wyżej techniki radioizotopowej, jednak znacznie lepiej ukazują stosunki anatomiczne badanych struktur.

     

    Wskazania do cysternografii

     

    Cysternografia jest stosowana jako element diagnostyki zaburzeń krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Do wskazań do cysternografii należą:

    • różnicowanie rodzajów wodogłowia - badanie to może pozwolić na postawienie diagnozy tzw. wodogłowia komunikującego, a zwłaszcza jego podtypu – wodogłowia normotensyjnego (inaczej nazywanego zespołem Hakina). Do jego objawów należą przede wszystkim narastające otępienie, zaburzenia koordynacji ruchowej oraz nietrzymanie moczu. Spowodowane jest zaburzeniami wchłaniania płynu mózgowo-rdzeniowego do układu żylnego. W tej sytuacji ciągła produkcja płynu prowadzi do poszerzenia układu komorowego. Zaobserwowanie pojawienia się znacznika radioaktywnego w obrębie komór mózgu jest podstawą do rozpoznania wodogłowia normotensyjnego;
    • podejrzenie wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego (płynotoku) - płynotok powstaje na skutek uszkodzenia opony twardej i pajęczynówki. W miejscu uszkodzenia może dojść do wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego – jest to możliwe do zobrazowania w cysternografii (pod warunkiem obecności aktywnego wycieku w trakcie badania). Może on być spowodowany różnymi przyczynami, w tym urazami, powikłaniami po niektórych zabiegach, podwyższonym ciśnieniem śródczaszkowym i innymi. Miejscem wycieku płynu jest najczęściej jama nosowa, przewód słuchowy wewnętrzny, gardło lub miejsca urazów czaszki. Płynotok może dawać objawy obniżenia ciśnienia śródczaszkowego – do najczęstszych z nich należą bóle głowy, nudności i wymioty o nagłym początku, zawroty głowy, czy zaburzenia widzenia. W przypadku podejrzenia wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego, badanie bywa wykonywane z użyciem tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego;
    • podejrzenie innych zaburzeń krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego;
    • bywa stosowana do oceny funkcjonowania zastawek używanych w leczeniu wodogłowia. Zastawki te umożliwiają „odprowadzanie” płynu powstającego w komorach mózgu. Ich nieprawidłowe działanie prowadzić może do nawrotu objawów wodogłowia.

     

    Jak przeprowadza się cysternografię?

     

    Cysternografia odbywa się w szpitalu i nie wymaga specjalnego przygotowania. Przed badaniem należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, gdyż może istnieć konieczność odstawienia niektórych z nich. Na badanie należy zabrać ze sobą wyniki wcześniej wykonanych badań obrazowych. W przypadku dużego niepokoju mogą zostać podane środki uspokajające. Znacznik (lub płyn kontrastowy w przypadku tomografii komputerowej) podawany jest najczęściej drogą punkcji lędźwiowej. Polega ona na nakłuciu kanału kręgowego, wprowadzeniu igły do przestrzeni podpajęczynówkowej i wstrzyknięciu przez nią znacznika. Pacjent proszony jest o położenie się na boku, blisko krawędzi stołu lub leżanki, z kolanami przyciągniętymi do klatki piersiowej i maksymalnie zbliżoną do klatki piersiowej głową.

    Punkcję można wykonać również u pacjenta siedzącego na skraju krzesła i opierającego się o stół. W tym przypadku pacjent proszony jest o jak najsilniejsze wygięcie pleców. Po odkażeniu skóry nad odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa podawany jest środek znieczulający, a następnie zostaje wprowadzona igła. Może w tym momencie wystąpić dyskomfort i umiarkowany ból. Po podaniu znacznika igła zostaje wyciągnięta.

    W celu uniknięcia tzw. zespołu popunkcyjnego (silne bóle głowy i karku, zawroty, nudności pojawiające się kilka dni po badaniu) przez 24 godziny od nakłucia lędźwiowego należy pozostawać w pozycji leżącej bez podnoszenia głowy.

    Pierwsze skanowanie scyntygrafem przeprowadza się w ciągu 2-4 godzin po podaniu znacznika. Pacjent proszony jest o leżenie bez ruchu w pozycji na wznak. Badanie przeprowadzane jest w kilku projekcjach (przednio-tylnej oraz bocznych) i trwa około 20 minut. Kolejne skany wykonuje się co kilka godzin – zwykle po 6, 24, 48 i czasami 72 godzinach licząc od podania znacznika. W przypadku diagnostyki płynotoku nosowego, do jamy nosowej wprowadza się dodatkowo waciki. Po każdym skanowaniu sprawdzana jest również ich radioaktywność.

    W przypadku wystąpienia jakichkolwiek dolegliwości podczas badania należy natychmiast zgłosić je osobie nadzorującej badanie. Po zakończeniu badania zaleca się jak najszybsze wypicie ok. 0,5-1l płynów obojętnych.

     

    Przeciwwskazania do cysternografii

     

    Cystetnografia radioizotopowa jest badaniem bezpiecznym, a dawka promieniowania jest bardzo mała. Mimo to, podobnie jak w przypadku tomografii komputerowej, przeciwwskazana jest w ciąży (ze względu na potencjalnie szkodliwe działanie promieniowania na płód) oraz podczas karmienia piersią.

    Cysternografia z użyciem rezonansu magnetycznego nie powinna być stosowana u pacjentów z wszczepionymi metalowymi obiektami (jak np. rozrusznik serca). Przeciwwskazaniem do badania tomografem komputerowym jest uczulenie na stosowane środki kontrastowe. Ze względu na nakłucie lędźwiowe, do względnych przeciwwskazań do badania należą podwyższone ciśnienie śródczaszkowe i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz zaburzenia krzepnięcia krwi.

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.