zarejestruj się zaloguj się

Kwas moczowy

Tekst: Miłosz Turkowiak
Kwas moczowy
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 31. lipca, 2014

Kwas moczowy jest jednym z końcowych produktów przemiany materii. Badanie kwasu moczowego ma znaczenie w chorobach związanych z jego nadmierną produkcją, uwalnianiem z komórek lub niedostatecznym wydalaniem. Badanie określające poziom kwasu moczowego jest jednym z częściej wykonywanych badań laboratoryjnych.

SPIS TREŚCI:

    Co to jest kwas moczowy?

     

    Kwas moczowy stanowi ostateczny produkt metabolizmu związków purynowych (przykładem tych związków są kwasy nukleinowe – DNA i RNA, obecne we wszystkich komórkach organizmu, a także w pożywieniu). Oznacza to, że nie może on ulegać dalszym przemianom w organizmie i musi zostać wydalony. Narządem w największej części odpowiedzialnym za usuwanie kwasu moczowego z organizmu są nerki, w związku z czym wydalany jest on z moczem. W mniejszej części usuwany jest drogą jelit.

    W stanach chorobowych, w których utrudnione jest wydalanie kwasu moczowego (np. w chorobach nerek) lub powstaje zbyt duża jego ilość (np. w stanach nasilonego rozpadu komórek i w niektórych chorobach metabolicznych), jego stężenie w krwi wzrasta. Może wtedy dochodzić do jego wytrącania się w tkankach – np. w stawach i w nerkach. Z sytuacją taką mamy do czynienia choćby w dnie moczanowej i w kamicy moczowej z kamieniami moczanowymi. W dużo rzadszych przypadkach obserwujemy obniżenie stężenia kwasu moczowego.

     

    Jakie są wskazania do badania stężenia kwasu moczowego?

     

    W związku z mechanizmem zwiększania stężenia kwasu moczowego w krwi i możliwymi tego następstwami, głównymi wskazaniami do wykonania badania są:

    • Diagnozowanie dny moczanowej - dna moczanowa jest jednym z możliwych powodów zapaleń stawów. Dotyczy najczęściej stawu śródstopno-paliczkowego palucha. Ostry atak dny moczanowej objawia się silnym bólem stawu, zaczerwienieniem i tkliwością i związany jest z wytrącaniem się kryształów kwasu moczowego w zajętym stawie;
    • Monitorowanie leczenia u chorych na dnę moczanową - w leczeniu dny moczanowej jednym z podstawowych celów jest obniżenie stężenia kwasu moczowego, co zapobiega wytrącaniu się jego kryształów w stawach;
    • Monitorowanie chemioterapii i radioterapii nowotworów - leczenie nowotworów z użyciem chemioterapii i radioterapii wiąże się z nasilonym rozpadem komórek nowotworu i uwalnianiem z nich między innymi związków purynowych, które przekształcane są do kwasu moczowego. Wytrącanie się kamieni kwasu moczowego w nerkach może prowadzić do kolki nerkowej, a nawet do niewydolności tego narządu. W celu uniknięcia powyższych powikłań, należy uważnie monitorować stężenie moczanów w krwi;
    • Diagnozowanie kamicy moczowej - kamica moczowa może być spowodowana między innymi wydalaniem zwiększonej ilości kwasu moczowego. Badanie poziomu kwasu moczowego w moczu w przypadku wystąpienia objawów kolki nerkowej może pomóc określić jakiego typu kamienie moczowe pojawiły się u pacjenta. Do objawów kolki nerkowej należą silny ból w podbrzuszu promieniujący do pleców, częste oddawanie moczu w małych ilościach, gorączka, zdarza się również obecność krwi w moczu.

     

    Jak przebiega badanie stężenia kwasu moczowego?

     

    Stężenie kwasu moczowego oznaczać można z próbki krwi żylnej lub moczu (w zależności od wskazań).

    Badanie kwasu moczowego z krwi żylnej nie wymaga specjalnego przygotowania. Przed pobraniem próbki należy porozmawiać z lekarzem o wszystkich aktualnych chorobach i przyjmowanych lekach – niektóre z nich mogą wpływać na wynik badania. Na pobranie próbki należy zgłosić się rano, na czczo. Należy, ponadto, unikać forsownego wysiłku fizycznego w krótkim czasie przed badaniem. W przypadku nosicielstwa chorób przenoszonych przez krew (jak np. zakażenie HIV, HBV lub HCV), należy poinformować o tym personel odpowiedzialny za pobranie materiału. Próbkę pobiera się przez nakłucie żyły (najczęściej w okolicy dołu łokciowego) z użyciem jednorazowej igły i probówki. Po wyjęciu igły warto uciskać miejsce wkłucia przez kilka minut – pozwoli to zapobiec krwawieniu.

    W przypadku badania kwasu moczowego z moczu, należy przeprowadzić dobową zbiórkę moczu. W tym celu przez całą dobę należy oddawać mocz do jednego, specjalnie przygotowanego pojemnika (najlepiej o objętości co najmniej 2 litrów). W dniu zbiórki pierwszy poranny mocz należy oddać do toalety, a każdą kolejną porcję – do pojemnika (włączając w to pierwszy poranny mocz następnego dnia). Po zakończeniu zbiórki zebrany materiał należy dokładnie wymieszać, zmierzyć jego objętość i pobrać do mniejszego pojemnika ok. 100 ml zebranego moczu (np. do standardowego pojemnika do badania moczu dostępnego w każdej aptece). Po opisaniu próbki należy dostarczyć ją do laboratorium najszybciej jak to możliwe.

     

    Wartości referencyjne

     

    Stężenie kwasu moczowego we krwi jest zmienne i zależy od wielu czynników, z których najważniejsze to wiek, płeć i stan wydolności nerek. Przyjmuje się, że w warunkach prawidłowych powinno ono mieścić się w zakresie 180-420 μmol/l (3-7 mg/dl). Stężenie kwasu moczowego w próbce moczu nie powinno przekraczać 4.8 mmol/24 h (800 mg/24 h) u mężczyzn i 4.5 mmol/24 h (750 mg) u kobiet.

     

    Interpretacja wyniku

     

    Prawidłowy wynik badania kwasu moczowego interpretować można jako brak zaburzeń w metabolizmie puryn i wydalaniu kwasu moczowego lub przejaw ich skutecznego leczenia. Należy jednak pamiętać, że również w dnie moczanowej poziom kwasu moczowego może być prawidłowy. Badanie to nie jest więc często wystarczające do wykluczenia zaburzeń.

     

    Hiperurykemia

     

    Podwyższony poziom kwasu moczowego w krwi określany jest jako hiperurykemia. Może być on spowodowany zaburzeniami związanymi z nadmiernym jego wytwarzaniem lub uwalnianiem z komórek – przykładem takiego stanu są choroby genetyczne (np. choroba Lescha-Nyhana czy choroba von Gierkego), nasilone niszczenie komórek (np. w wyniku radioterapii i chemioterapii, w przypadku nasilonego niszczenia krwinek czerwonych, w białaczkach, w łuszczycy) i zatrucie ołowiem.

    Osłabienie wydalania kwasu moczowego, które również może powodować hiperurykemię, obserwujemy przede wszystkim w chorobach nerek. Może ono również towarzyszyć kwasicy, zatruciu ciążowemu i nadużywaniu alkoholu.

    Warto pamiętać, że poziom kwasu moczowego podwyższa się również w przypadku stosowania diety bogatej w puryny (np. wysokobiałkowej) i po wyczerpującym wysiłku fizycznym.

    Do leków podwyższających poziom kwasu moczowego zaliczamy między innymi leki moczopędne i barbiturany. Przewlekła hiperurykemia jest czynnikiem ryzyka rozwoju dny moczanowej, innego rodzaju stanów zapalnych stawów oraz kamicy moczowej.

    Zwiększony poziom kwasu moczowego w moczu, związany z ryzykiem wystąpienia kamicy moczowej, obserwujemy w dnie moczanowej, w niektórych nowotworach (np. w szpiczaku mnogim, białaczkach) i w przypadku stosowania diety bogatej w puryny.

     

    Niski poziom kwasu moczowego

     

    Zdarza się również, że poziom kwasu moczowego w krwi jest poniżej normy. Warto jednak zauważyć, że zazwyczaj nie wystarczy on do postawienia diagnozy i jest uznawany jedynie za objaw towarzyszący. Do stanów przebiegających z obniżeniem poziomu kwasu moczowego należą:

    • schorzenia o podłożu genetycznym (choroba Wilsona, zespół Fanconi'ego, kasntynuria),
    • choroba trzewna (celiakia),
    • akromegalia,
    • zespół Schwartza-Barttera (zespół niewłaściwego uwalniania wazopresyny, SIADH),
    • niektóre choroby wątroby i nerek.

    Do obniżenia poziomu kwasu moczowego w krwi prowadzi stosowanie leków używanych w leczeniu hiperurykemii (tzw. leki urykozuryczne, w tym salicylany, probenecyd, allopurynol), a ponadto takie substancje jak estrogeny, fenotiazyny, indometacyna i kortykotropina.

    Należy pamiętać, że interpretacja wyników badań laboratoryjnych powinna być dokonana w konsultacji z lekarzem oraz w odniesieniu do całości obrazu klinicznego. Często zdarza się, że oznaczenie poziomu kwasu moczowego jest jedynie badaniem pomocniczym i nie wystarczy do postawienia pewnej diagnozy.

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.