zarejestruj się zaloguj się

Hiperkaliemia – nadmiar potasu w surowicy krwi – przyczyny, objawy, leczenie

Tekst: Miłosz Turkowiak
Dodane: 29. lipca, 2016

Hiperkaliemia jest jednym z zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej. Wiąże się ze zwiększeniem stężenia potasu we krwi powyżej górnej granicy normy. Często jest bezobjawowa, może jednak również doprowadzić do ciężkich powikłań i śmierci. Leczenie hiperkaliemii zależy od szybkości i stopnia wzrostu stężenia potasu oraz od obecnych objawów.

SPIS TREŚCI:

    Co to jest hiperkaliemia?

     

    Hiperkaliemia to stan, w którym w osoczu krwi obecny jest nieprawidłowo wysoki poziom jonów potasu. Potas należy do najważniejszych elektrolitów w organizmie człowieka. Jest głównym kationem przestrzeni wewnątrzkomórkowej (nazywamy tak płyn wypełniający wszystkie komórki ciała) – znajduje się tam około 90 proc. jego całkowitych zapasów. Wraz z sodem jest niezbędny do utrzymania pobudliwości i przekazywania sygnału w komórkach nerwowych i mięśniowych, w tym w komórkach mięśnia sercowego. Umożliwia ponadto działanie wielu enzymów i warunkuje utrzymanie stałości środowiska wewnętrznego organizmu.

    Potas trafia do organizmu przez przewód pokarmowy. Pierwiastek ten występuje w wielu produktach spożywczych, szczególnie w owocach, warzywach i orzechach. Wydalany jest głównie przez nerki, a niewielka jego część z potem i z kałem. Prawidłowy poziom potasu we krwi jest niezwykle ważnym dla funkcjonowania organizmu parametrem, stąd jest on precyzyjnie regulowany przez ustalenie równowagi między jego wchłanianiem, wydalaniem oraz przesunięciami między komórkami i krwią.

    Warto pamiętać, że tylko w rzadkich przypadkach możliwe jest wykazanie jednej przyczyny, która wiązałaby się ze wzrostem stężenia potasu we krwi. Znacznie częściej wynika to z wpływu wielu różnych czynników. W praktyce hiperkaliemia rozwija się najczęściej podczas stosowania leków hamujących wydalanie potasu u osób ze współistniejącą niewydolnością nerek.

     

    Jakie objawy daje wysoki potas we krwi?

     

    Objawy hiperkaliemii są zróżnicowane, a ich wystąpienie zależy od stopnia nadmiaru potasu i tempa narastania jego poziomu. Zdarza się, że w przypadkach wolno narastającego stężenia nie występują pomimo znacznego przekroczenia górnej granicy normy dla poziomu potasu.

    Jeżeli są obecne, większość z nich wiąże się z hamowaniem przewodnictwa w komórkach nerwowych i mięśniowych, dając objawy o różnym nasileniu – od uczucia zmęczenia i rozdrażnienia, osłabienia mięśni i zadyszki, poprzez nudności i wymioty, aż do ciężkich zaburzeń, jak porażenie mięśni, zaburzenia pracy serca (włącznie z zagrażającymi życiu, np. migotaniem komór) i ból w klatce piersiowej czy zaburzenia świadomości.

     

    Podwyższony potas a nerki

     

    Kontrola stężenia potasu we krwi zależy od koordynacji między jego wchłanianiem, wydalaniem oraz przesunięciami między komórkami i krwią. Narządem grającym największą rolę w tym procesie są nerki, które w razie konieczności mają zdolność wydalenia dużych ilości potasu. Stąd też u osób z prawidłowo działającym układem wydalniczym hiperkaliemia jest zjawiskiem rzadkim, związanym zazwyczaj z nadmiernym dostarczaniem potasu do organizmu bądź z jego gwałtownym uwolnieniem z komórek.

    Biorąc to pod uwagę, wśród najczęstszych przyczyn nadmiaru potasu we krwi wymienić można stany utrudniające wydalanie potasu przez nerki – mogą one być związane z chorobą samych nerek (np. w ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek) oraz z niedoborem czynników stymulujących wydalanie potasu, zwłaszcza wydzielanego przez nadnercza hormonu – aldosteronu (tzw. hipoaldosteronizm może być wynikiem pewnych zaburzeń genetycznych, pojawia się również między innymi w przebiegu cukrzycy, tocznia rumieniowatego, w chorobach nadnerczy). W stanach tych nawet dostarczanie potasu w ilościach odpowiednich dla osób zdrowych może doprowadzić do rozwoju hiperkaliemii.

     

    Inne przyczyny hiperkaliemii

     

    Hiperkaliemia może zaistnieć jako działanie niepożądane stosowania wielu leków. Najczęściej ma to miejsce podczas przyjmowania suplementów potasu, niektórych leków stosowanych w nadciśnieniu tętniczym niektórych leków moczopędnych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych (jak aspiryna, ibuprofen, naproksen), cyklosporyny, heparyny i innych. Leki te wpływają na gospodarkę potasem w różny sposób, np. hamując jego przemieszczenie z krwi do komórek lub utrudniając jego wydalanie.

    Za podwyższony poziom potasu w surowicy mogą odpowiadać stany upośledzające przemieszczenie potasu z krwi do komórek oraz powodujące jego gwałtowne uwolnienie z komórek – ze względu na zdolność nerek do wydalenia dużych ilości potasu, czynniki te rzadko stanowią jedyną przyczynę hiperkaliemii. Większość potasu w organizmie znajduje się wewnątrz komórek, stąd ich masywne uszkodzenie doprowadzi do wzrostu poziomu potasu we krwi – z mechanizmem tym mamy do czynienia np. w przypadku rozległych uszkodzeń tkanek (wypadki komunikacyjne, oparzenia, sepsa, rozpad guza nowotworowego).

     

    Podwyższony potas we krwi

     

    Podstawowym kryterium rozpoznania hiperkaliemii jest wykazanie podwyższenia stężenia potasu w osoczu krwi powyżej 5.5 mmol/l (mEq/k). W tym celu pobiera się próbkę krwi żylnej i poddaje się ją automatycznej analizie. Sposób pobrania próbki jest podobny jak w przypadku zwykłego badania krwi – polega on na nakłuciu żyły (najczęściej w okolicy dołu łokciowego) sterylną igłą i zebraniu krwi do probówki.

    Wynik badania interpretuje się w kontekście prezentowanych objawów, współistniejących chorób, przyjmowanych leków i innych możliwych przyczyn hiperkaliemii. W celu dokładnego określenia charakteru zaburzeń wykonuje się również inne badania, jak morfologia krwi, poziom innych elektrolitów w osoczu, analiza moczu, badanie poziomu hormonów (zwłaszcza aldosteronu), itd.

     

    Jak leczyć hiperkaliemię?

     

    Leczenie hiperkaliemii jest ściśle związane z poziomem potasu we krwi, tempem jego narastania i obecnymi objawami (ze szczególnym uwzględnieniem objawów ze strony serca). W każdym przypadku podstawą jest określenie jej przyczyn i, jeśli istnieje taka możliwość, ich usunięcie. Jednocześnie dąży się do ograniczenia dostarczania potasu do organizmu, np. przez modyfikację diety. Jeśli poziom potasu jest nieznacznie podwyższony, postępowanie takie w połączeniu z ewentualnym czasowym zastosowaniem leków moczopędnych lub tzw. środków jonowymiennych może okazać się wystarczające. Ponieważ większego stopnia hiperkaliemia (szczególnie przekraczająca 6.3 mmol/l) może stanowić bezpośrednie zagrożenie życia, wymaga stałego nadzoru i leczenia w warunkach szpitalnych.

    Stosuje się w tych przypadkach leczenie wielokierunkowe, nastawione na hamowanie objawów i usuwanie potasu z organizmu. Odstawia się leki mogące powodować wzrost stężenia potasu. W niektórych przypadkach (hiperkaliemia zagrażająca życiu, osoby z ciężką niewydolnością nerek) konieczne bywa wykonanie dializy. Skuteczność leczenia kontroluje się badając regularnie stężenie potasu we krwi. Aby zapobiec rozwojowi hiperkaliemii, osoby z grupy ryzyka (szczególnie osoby z przewlekłą chorobą nerek) powinny ograniczać spożywanie potasu do ok. 2 g dziennie.

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.