zarejestruj się zaloguj się

Glikemia

Tekst: Miłosz Turkowiak
Glikemia
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 30. lipca, 2014

Glikemia, czyli poziom glukozy we krwi, należy do najczęściej badanych i najważniejszych parametrów funkcjonowania organizmu. W związku z tym oznaczanie glikemii stanowi jedno z częściej wykonywanych oznaczeń laboratoryjnych. Szczególnie przydatne jest ono w przypadku cukrzycy, w której stosowane jest w celu kontroli przebiegu choroby.

SPIS TREŚCI:

    Co to jest glikemia?

     

    Glukoza stanowi podstawowe źródło energii dla organizmu. Pomimo tego, że komórki wyposażone są w mechanizmy pozwalające im pozyskiwać energię również z tłuszczu, a pośrednio także z białek, całkowity brak glukozy skutkowałby w krótkim czasie śmiercią. Dla funkcjonowania organizmu niekorzystny jest również nadmiar gluzkozy.

    Z powyższych powodów poziom glukozy we krwi, które nazywamy glikemią, podlega u zdrowych osób niezwykle precyzyjnej regulacji. Dostarczana z pożywieniem glukoza wchłaniana jest w przewodzie pokarmowym i trafia do krwi. W odpowiedzi na zwiększające się jej stężenie, wyspecjalizowane komórki trzustki zaczynają wydzielać insulinę.

    Jednym z efektów działania insuliny jest pobieranie glukozy przez komórki, co skutkuje obniżeniem glikemii. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że insulina jest niezbędna do wykorzystania glukozy przez takie tkanki jak mięśnie i tkanka tłuszczowa.

    W sytuacjach obniżania się poziomu glukozy (np. między posiłkami) lub w przypadku zwiększonego na nią zapotrzebowania (np. w sytuacjach stresowych, podczas wysiłku fizycznego), wydzielane są hormony prowadzące do zwiększenia glikemii. Są to przede wszystkim glukagon (hormon „głodowy”) oraz adrenalina i kortyzol (hormony „stresowe”).

    Zaburzenie kontroli glikemii wynika zwykle z niedoboru insuliny lub oporności komórek na jej działanie. Stany te charakterystyczne są dla cukrzycy. Silne obniżenie lub podwyższenie poziomu glukozy prowadzi ostatecznie do głębokiego zakłócenia funkcjonowania całego organizmu.

     

    Kiedy badamy glikemię?

     

    Oznaczanie glikemiiwskazane jest w następujących przypadkach:

    1. Pojawienie się objawów wskazujących na podwyższenie stężenia glukozy (hiperglikemię) lub jego obniżenie (hipoglikemię). Do objawów hipoglikemii należą: silny głód, pocenie się, uczucie zmęczenia i niepokój, zaburzenia widzenia, drżenie mięśni, a w ciężkich przypadkach również drgawki, zaburzenia ze strony układu oddechowego i krążenia oraz śpiączka. Hiperglikemia objawiać się może między innymi nasilonym pragnieniem, częstym oddawaniem moczu, zmęczeniem i częstymi infekcjami;
    2. Jako badanie przesiewowe w kierunku cukrzycy, w diagnostyce cukrzycy oraz w celu kontroli stwierdzonej cukrzycy - cukrzyca jest chorobą charakteryzującą się niedoborem insuliny lub jej niewystarczającym działaniem. Stąd też w jej przebiegu obserwujemy podwyższenie stężenia glukozy w krwi. Do charakterystycznych objawów należą: nasilone pragnienie, zwiększenie ilości oddawanego moczu, nasilony apetyt. W związku z poważnymi powikłaniami cukrzycy oraz stale rosnącą liczbą zachorowań na tę chorobę, ważne jest jej możliwie szybkie rozpoznawanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Stąd też glikemię oznacza się podczas standardowej oceny stanu zdrowia jako badanie przesiewowe. W niektórych przypadkach, już podczas takiego podstawowego badania, możliwe jest postawienie rozpoznania cukrzycy. W innych sytuacjach natomiast objawy wskazujące hiperglikemię lub/i nieprawidłowy wynik przypadkowego oznaczenia glikemii wymagają dokładniejszej diagnostyki. Wykonuje się wtedy zwykle tzw. doustny test obciążenia glukozą (OGTT), który pozwala rozpoznać cukrzycę lub jeden z tzw. stanów przedcukrzycowych. W ramach badania przesiewowego glikemię bada się również u kobiet w ciąży, u których istnieje ryzyko rozwoju tzw. cukrzycy ciężarnych. W przypadku rozpoznania cukrzycy, glikemię bada się w celu dobrania odpowiedniego dawkowania leków (między innymi insuliny). Ma to szczególne znaczenie w celu opóźnienia rozwoju powikłań choroby i zapewnienia możliwie najwyższego komfortu życia. Osoby chore na cukrzycę badają glikemię kilka razy dziennie;
    3. Utrata przytomności - duża hiper- lub hipoglikemia stanowi jedną z możliwych przyczyn utraty przytomności. Dlatego też u osób nieprzytomnych bada się stężenie glukozy we krwi.

     

    Jak badamy glikemię?

     

    Technika badania glikemii różni się zależnie od wskazań. Glikemię oznaczać możemy na czczo, po posiłku (zwykle 2 godziny po zakończeniu jedzenia), po wypiciu określonej ilości glukozy oraz przypadkowo, z próbki krwi włośniczkowej („z palca”) lub żylnej (pobranej z nakłutej żyły).

    W przypadku badań przesiewowych i samokontroli chorych na cukrzycę stosuje się zwykle oznaczenie glikemii z użyciem glukometru i pasków pomiarowych. Należy pamiętać, aby przed oznaczeniem dokładnie umyć ręce. W przeciwnym przypadku wysoce prawdopodobne jest uzyskanie wyniku zawyżonego. Przed pobraniem próbki należy włożyć pasek do glukometru. Próbką do badania jest kropla krwi uzyskana z nakłucia opuszka palca z użyciem jednorazowego lancetu (w celu uzyskania kropli odpowiedniej wielkości, można delikatnie ucisnąć nakłutą opuszkę powyżej miejsca nakłucia). Kroplę nanosi się na pasek pomiarowy umieszczony w glukometrze. Następuje automatyczna analiza próbki, a wynik wyświetlany jest na ekranie glukometru.

    W oznaczeniach wykonywanych w szpitalu i w przypadku OGTT, badanie glikemii wykonywane jest najczęściej na próbce krwi żylnej. Procedura ta przebiega podobnie jak w przypadku zwykłego pobrania krwi. Jeśli wskazane jest wykonanie badania na czczo, należy powstrzymać się od posiłku w ciągu 8 godzin przed badaniem, a na pobranie próbki zgłosić się rano. Należy pamiętać o poinformowaniu lekarza i personelu odpowiedzialnego za pobranie próbki o ewentualnym nosicielstwie patogenów przenoszonych przez krew (np. wirusa HIV, HBV lub HCV) oraz o zaburzeniach krzepliwości krwi. Pozwoli to zachować adekwatne środki bezpieczeństwa. Pobranie próbki odbywa się przez nakłucie żyły (najczęściej w okolicy dołu łokciowego) z użyciem jednorazowej igły i zebranie krwi do probówki. Po wyjęciu igły należy uciskać miejsce wkłucia przez kilka minut. Po pobraniu krew poddawana jest analizie automatycznej.

    OGTT (doustny test obciążenia glukozą) polega na oznaczeniu glikemii po doustnym podaniu określonej ilości rozpuszczonej w wodzie glukozy. Badanie wykonuje się na czczo (po upływie co najmniej 8 godzin od ostatniego posiłku). W okresie poprzedzającym badanie należy utrzymywać normalną aktywność fizyczną, a w ciągu 3 dni przed jego wykonaniem spożywać normalną ilość węglowodanów. Po konsultacji z lekarzem należy, w miarę możliwości, odstawić leki mogące wpływać na wynik testu. Po podaniu glukozy pacjent powinien pozostać w spoczynku oraz nie przyjmować pokarmów i nie palić papierosów do zakończenia badania. Podaje się 75 g glukozy, a krew (żylną) pobiera się w momencie podania glukozy oraz po upływie 120 minut. U dzieci podaje się 1.75 g glukozy na kilogram masy ciała.

     

    Wartości referencyjne

     

    Za prawidłową glikemię na czczo przyjmuje się wartość 70-100 mg/dl (wyrażane również jako mg %) lub 3.9-5.5 mmol/l. W przypadku przekroczenia tego zakresu, mówimy o:

    • nieprawidłowej glikemii na czczo (IFG) – zakres 100-125 mg/dl (5.6-6.9 mmol/l) – stan przedcukrzycowy;
    • cukrzycy – powyżej 126 mg/dl (7.0 mmol/l) – pod warunkiem uzyskania takiego wyniku w co najmniej dwóch oznaczeniach.

    Glikemia przypadkowa przekraczająca 200 mg/dl (11.1 mmol/l) z towarzyszącymi objawami cukrzycy (nasilone pragnienie, nasilony apetyt i zwiększona ilość oddawanego moczu) upoważnia lekarza do rozpoznania cukrzycy.

    W przypadku OGTT, zakresy referencyjne są następujące:

    • w minucie 0 – podobnie jak dla badania na czczo;
    • w 120. minucie:
      • prawidłowa tolerancja glukozy – poniżej 140 mg/dl (7.8 mmol/l),
      • upośledzona tolerancja glukozy (IGT) – 140-199 mg/dl (7.8-11.05 mmol/l) – stan przedcukrzycowy,
      • cukrzyca – powyżej 200 mg/dl (11.1 mmol/l).

     

    Interpretacja wyniku

     

    Prawidłowe stężenie glukozy w krwi nazywane bywa normoglikemią. W większości przypadków można interpretować je jako wyraz prawidłowo funkcjonujących mechanizmów regulacyjnych w zakresie gospodarki glukozą.

    Hiperglikemia, czyli podwyższenie poziomu glukozy w krwi, jest charakterystycznym objawem cukrzycy i stanu przedcukrzycowego. Ponieważ niekontrolowana cukrzyca może prowadzić do dość szybkiego rozwoju poważnych powikłań, jak uszkodzenie nerek, narządu wzroku, naczyń i nerwów (w efekcie między innymi do niewydolności nerek, zaćmy, miażdżycy i tzw. stopy cukrzycowej), a także do stanów bezpośrednio zagrażających życiu (włącznie z śpiączką cukrzycową), w przypadku jej potwierdzenia ważna jest ścisła współpraca pacjenta z lekarzem. Pozwala to uzyskać znaczne spowolnienie postępu choroby.

    Należy jednak pamiętać, że hiperglikemia pojawia się również w innych sytuacjach. Obserwujemy ją podczas silnego stresu (w tym stresu jako reakcja np. na uraz lub zawał serca), po posiłku (zwłaszcza obfitym) oraz w wielu chorobach – można tu wymienić między innymi zaburzenia hormonalne (np. zespół Cushinga i nadczynność tarczycy), akromegalię, choroby trzustki oraz przewlekłą niewydolność nerek. Również niektóre leki mogą powodować podwyższenie poziomu glukozy – należą do nich np. kortykosteroidy, morfina, teofilina, doustne środki antykoncepcyjne, trójcykliczne leki przeciwdepresyjne i diuretyki.

    Hipoglikemia, czyli obniżenie poziomu glukozy, może pojawić się w wyniku głodzenia, po wysiłku fizycznym, po nadmiernym spożyciu alkoholu, a u osób przyjmujących insulinę – po jej przedawkowaniu. Do chorób, w przebiegu których pojawia się hipoglikemia, zaliczamy ciężkie choroby wątroby (wątroba jest głównym narządem odpowiedzialnym za „wyrzut” glukozy do krwi w odpowiedzi na zwiększone zapotrzebowanie), zaburzenia hormonalne – niewydolność nadnerczy, niewydolność przysadki mózgowej i niedoczynność tarczycy (skutkuje to niedoborem hormonów odpowiedzialnych za podwyższanie glikemii) i guzy nowotworowe produkujące insulinę. Tak jak w przypadku hiperglikemii, istnieją leki powodujące obniżenie poziomu glukozy. Wśród nich wymienić można, oprócz insuliny, między innymi β-blokery, pentamidynę, chinidynę oraz haloperidol.

    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Odchudzanie a cukier we krwi

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.