zarejestruj się zaloguj się

Badanie stężenia sodu

Tekst: Miłosz Turkowiak
Badanie stężenia sodu
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 10. lutego, 2014

Badanie stężenia sodu należy do podstawowych badań krwi wykonywanych w trakcie morfologii krwi. Wskazaniem do oznaczenia sodu we krwi jest m.in. ocena gospodarki wodnej i kwasowo zasadowej czy diagnostyka chorób serca, wątroby i nerek. Przekroczenie normy stężenia sodu to hipernatremia, niedobór określany jest jako hiponatremia.

SPIS TREŚCI:

    Co to jest sód?

     

    Sód należy do tzw. elektrolitów – substancji, które w roztworze wodnym (są nimi wszystkie płyny ciała) występują w postaci jonów dodatnich (kationów) lub ujemnych (anionów). Jest kationem występującym w płynie zewnątrzkomórkowym (w tym w krwi) w największej ilości. Znajduje się również we wszystkich innych płynach ciała. Ze względu na swoje właściwości sód pełni w organizmie wiele kluczowych funkcji. Do najważniejszych z nich należą:

    • udział w utrzymaniu różnicy potencjałów elektrycznych po obu stronach błony komórkowej (umożliwia to funkcjonowanie komórek nerwowych, mięśniowych i współpracę wszystkich elementów organizmu),
    • regulacja rozkładu i ilości wody w organizmie (jest jonem, który w największym stopniu „przyciąga” wodę),
    • udział w utrzymaniu odpowiedniego pH (czyli równowagi kwasowo-zasadowej).

    Sód dostarczany jest z dietą, usuwany natomiast jest przez nerki z moczem oraz w niewielkiej ilości z potem i z kałem. Za regulację jego wydalania odpowiedzialne są hormony – peptydy natriuretyczne (np. ANP) wzmagają usuwanie sodu, natomiast aldosteron i wazopresyna powodują jego zatrzymanie w organizmie.

    Regulacja zachodzi również przez pobudzenie układu nerwowego – zwiększenie stężenia sodu w osoczu odczuwane jest jako pragnienie. Wypicie płynów powoduje „rozcieńczenie krwi” i powrót sodu do normalnego stężenia. Upośledzone działanie któregokolwiek z tych mechanizmów prowadzi do zaburzeń gospodarki sodowej i pojawienia się objawów związanych głównie z nieprawidłową regulacją ilości wody (np. odwodnienie, obrzęki).

    Zaburzenia gospodarki sodowej mogą być zarówno objawem jak i przyczyną wielu stanów nieprawidłowych. Oznaczanie jego stężenia należy w związku z tym do najczęściej wykonywanych testów laboratoryjnych.

     

    Kiedy badamy stężenie sodu w osoczu?

     

    Oznaczenie stężenia sodu, podobnie jak innych kluczowych elektrolitów, wskazane jest w:

    • regularnej ocenie stanu zdrowia – zmiany w zakresie gospodarki sodu mogą być wczesnym objawem rozwijających się zaburzeń. Ich wykrycie umożliwia często szybką interwencję i lepsze efekty leczenia. Istotny jest ponadto fakt, że powolne zmiany stężenia sodu mogą nie dawać widocznych objawów póki nie osiągną znacznego nasilenia;
    • ocenie gospodarki wodnej – jak już wspomniano, sód jest elektrolitem mającym największy udział w utrzymaniu odpowiedniego składu płynów organizmu. Stany odwodnienia i przewodnienia związane są zwykle ze zmianą jego stężenia;
    • ocenie gospodarki kwasowo-zasadowej – sód uczestniczy w mechanizmach utrzymujących właściwe pH przestrzeni zewnątrzkomórkowej. Szczególnie istotną rolę pełni w nerkach, gdzie jest niezbędny do odtwarzania jonów wodorowęglanowych i uczestniczy w wydalaniu jonów wodorowych;
    • diagnostyce chorób serca, wątroby i nerek – we wszystkich tych stanach obserwujemy zaburzenia stężenia elektrolitów – w tym sodu. Może to powodować między innymi pojawienie się charakterystycznych obrzęków. Monitorowanie stężenia sodu może być przydatne do śledzenia przebiegu choroby;
    • monitorowaniu leczenia, zwłaszcza z użyciem leków moczopędnych i płynów podawanych dożylnie. Stężenie elektrolitów (w tym sodu) oznacza się w takich przypadkach, aby uniknąć objawów zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej;
    • Monitorowanie stanu pacjenta po urazach, operacjach i poważnych infekcjach.

    Ponadto stężenie sodu oznaczyć należy w przypadku wystąpienia objawów charakterystycznych dla jego nadmiaru lub niedoboru.

    • Zwiększenie stężenia sodu w osoczu (hipernatremia) może objawiać się brakiem apetytu, nudnościami i wymiotami, nasilonym pragnieniem, podwyższonym ciśnieniem tętniczym, drżeniem mięśni, wzmożeniem odruchów, zaburzeniami koordynacji ruchowej oraz objawami ze strony układu nerwowego (od nerwowości do śpiączki).
    • Obniżenie jego stężenia (hiponatremia) może wywoływać takie objawy jak brak apetytu, nudności i wymioty, bóle głowy, obniżone ciśnienie tętnicze oraz objawy ze strony układu nerwowego (np. utrudniona koncentracja, splątanie, drgawki, śpiączka).

    Nasilenie objawów hipo- i hipernatremii zależy od wielkości zmiany poziomu sodu i od jej tempa.

     

    Jak wygląda badanie stężenia sodu?

     

    Do przeprowadzenia badania stężenia sodu wymagana jest próbka krwi pacjenta. Aby zapewnić obiektywne warunki badania, należy zgłosić się na pobranie krwi na czczo (co najmniej 8 godzin przerwy od ostatniego posiłku). Należy unikać ciężkiego wysiłku fizycznego i spożywania alkoholu w ciągu doby przed badaniem. Z uwagi na to, że wiele leków może wpływać na wyniki oznaczenia, pamiętać należy o poinformowaniu lekarza o wszystkich przyjmowanych obecnie i w niedawnym czasie preparatach.

    Pamiętać należy również o poinformowaniu personelu laboratorium o ewentualnym nosicielstwie patogenów przenoszonych drogą krwi – np. HIV, HCV, HBV. Próbka pobierana jest najczęściej przez nakłucie żyły w okolicy dołu łokciowego i pobranie krwi do probówki. Po wyjęciu igły zaleca się uciskanie przez kilka minut miejsca wkłucia – zapobiegnie to krwawieniu. Próbka poddawana jest analizie automatycznej przy użyciu specjalnego urządzenia. Wyniki dostępne są zwykle tego samego lub następnego dnia.

     

    Wartości referencyjne stężenia sodu

     

    Stężenie sodu w osoczu uznaje się za prawidłowe, jeśli mieści się ono w przedziale:

    • 135-145 mEq/l (jest to równoznaczne z zakresem 135-145 mmol/l).

    Ponieważ normy stężenia sodu mogą różnić się nieznacznie zależnie od stosowanej do analizy metody, przyjęty zakres podany jest zwykle razem z wynikiem. Zdarza się, że w przypadku przekroczenia wartości prawidłowych obok wyniku podaje się oznaczenie H (ang. High), natomiast w przypadku obniżenia poniżej zakresu referencyjnego – L (ang. Low).

     

    Interpretacja wyniku badania stężenia sodu

     

    Stężenie sodu mieszczące się w wartościach prawidłowych interpretuje się jako brak zaburzeń prowadzących do rozchwiania gospodarki sodowej. Warto przy tym pamiętać, że we wczesnych stadiach choroby stężenie sodu może pozostawać jeszcze w zakresie prawidłowym mimo rozpoczynającego się jego wzrostu lub spadku.

     

    Hipernatremia

     

    Hipernatremia pojawia się najczęściej w stanach niedoboru wody w organizmie. Może ona powstawać w wyniku niewystarczającego przyjmowania płynów, np. z powodu ograniczenia dostępu do wody lub osłabienia uczucia pragnienia (u osób starszych) oraz na skutek nadmiernej ich utraty (np. w oparzeniach, przy nadmiernym poceniu, przy stosowaniu leków moczopędnych). Może również pojawiać się jako efekt zaburzeń hormonalnej regulacji wydalania sodu.

    Nadmiar mineralokortykosteroidów (przede wszystkim aldosteronu) w takich chorobach jak:

    • zespół Conna,
    • choroba Cushinga,

    powoduje nadmierne odzyskiwanie sodu w nerkach (podąża za nim woda, dlatego nie zawsze obserwuje się wzrost stężenia sodu w osoczu), natomiast zaburzenia wydzielania lub działania wazopresyny (ADH, hormon antydiuretyczny) osłabiają lub uniemożliwiają odzyskiwanie wody w nerkach i prowadzą do wzrostu jego stężenia w wyniku „zagęszczenia” osocza.

    Hipernatremię wywołuje także nadmierne dostarczanie sodu – w diecie (jego źródłem jest głównie sól kuchenna) lub w płynach dożylnych.

     

    Hiponatremia

     

    Hiponatremia wynika najczęściej ze wzmożonej utraty sodu. Może ona mieć miejsce podczas nasilonych biegunek i wymiotów lub w wyniku osłabionego wydzielania aldosteronu (np. w przebiegu choroby Addisona).

    Obserwowana jest również w chorobach przebiegających z zatrzymaniem wody w organizmie – należą do nich:

    Następuje wtedy „rozcieńczenie” krwi. Częstym objawem wymienionych stanów są obrzęki. Nasilone wytwarzanie wazopresyny – np. wskutek chorób ośrodkowego układu nerwowego i niektórych nowotworów – powoduje powstanie hiponatremii w podobnym mechanizmie. Obniżenie stężenia sodu zdarza się również w wyniku nadmiernego przyjmowania płynów, w niewydolności tarczycy i w niewydolności kory nadnerczy.

     

    Warto pamiętać o wpływie leków na poziom sodu w osoczu. Do jego podwyższenia prowadzić może stosowanie:

    • doustnych środków antykoncepcyjnych,
    • kortykosteroidów,
    • środków przeczyszczających,
    • litu,
    • niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

    Obniżenie jego poziomu pojawić się może przede wszystkim przy zażywaniu leków moczopędnych, ale również jako efekt uboczny działania morfiny i niektórych leków przeciwdepresyjnych.

    W przypadku zaburzeń gospodarki sodowej należy spodziewać się również wahań stężenia innych elektrolitów. Najsilniej z poziomem sodu związany jest poziom jonów chlorkowych.

    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Sód w surowicy

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.