zarejestruj się zaloguj się

Badania serologiczne

Tekst: Miłosz Turkowiak
Badania serologiczne
Źródło: Fotolia.com
Dodane: 12. listopada, 2014

Badania serologiczne ogólnie rzecz ujmując polegają na badaniu surowicy krwi w kierunku obecności w niej przeciwciał bądź antygenów. Poza stwierdzeniem ich obecności, umożliwiają one również określenie rodzaju wykrytych przeciwciał, co może mieć kluczowe znaczenie w procesie diagnostycznym.

SPIS TREŚCI:

    Co badamy za pomocą badań serologicznych?

     

    Jak wcześniej wspomniano, badania serologiczne umożliwiają wykrycie w surowicy przeciwciał i antygenów. Surowicą krwi nazywamy osocze (jest to płynna część krwi, w której zawieszone są krwinki) pozbawione włóknika – białka odpowiedzialnego za krzepnięcie. Przeciwciała to białka produkowane przez organizm, uczestniczące w odpowiedzi immunologicznej. Dzieli się je na klasy, różniące się budową, czasem pojawiania się w przebiegu choroby i sposobem działania.

    Niektóre przeciwciała obecne są stale na błonach śluzowych, we krwi oraz na komórkach układu immunologicznego, inne natomiast wydzielane są dopiero po kontakcie komórek odpornościowych z tzw. antygenem. Mianem tym określamy cząsteczki obecne na bakteriach, wirusach, grzybach i innych „intruzach”, dostających się do organizmu (takich jak wdychane pyłki traw czy zjadane orzeszki ziemne). Wykrycie tych cząsteczek konieczne jest do uaktywnienia produkcji przeciwciał.

    Zdarza się, że antygeny pojawiają się w organizmie bez udziału czynników. Produkowane wtedy przeciwciała przyczyniają się do rozwoju chorób autoimmunizacyjnych (autoimmunologicznych), z których wymienić można RZS (reumatoidalne zapalenie stawów), toczeń rumieniowaty układowy czy zapalenie tarczycy Hashimoto.

    Jedną z najważniejszych cech przeciwciał jest ich specyficzność – oznacza to, że jedno przeciwciało rozpoznaje jeden konkretny antygen. Dzięki wiedzy jaki antygen pojawia się w danej chorobie, lekarz ma więc możliwość rozpoznania jej przez wykazanie obecności w surowicy specyficznego dla tego antygenu przeciwciała.

     

    Kiedy wykonujemy badania serologiczne?

     

    Badania serologiczne mają wartość diagnostyczną w przypadku chorób przebiegających z pojawieniem się we krwi przeciwciał. Szczególnie przydatne okazują się więc w przypadku:

    1. Diagnostyki różnego rodzaju infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych – naturalną odpowiedzią organizmu na infekcję jest między innymi produkcja przeciwciał. Znajomość rodzaju przeciwciał, jakie pojawiają się w wyniku infekcji wywołanej przez określony drobnoustrój pozwala więc odpowiedzieć na pytanie, czy infekcja taka miała miejsce. Warto pamiętać, że przeciwciała mogą pozostawać we krwi również po ustąpieniu zakażenia – stąd samo ich wykrycie często nie wystarczy do rozróżnienia, czy infekcja jest nadal obecna;
    2. Podejrzenia wystąpienia choroby autoimmunizacyjnej – choroby te charakteryzują się pojawieniem się antygenów pochodzących z własnych tkanek, które są błędnie rozpoznawane jako „obce”. Podobnie jak w przypadku infekcji, organizm „broni się” produkując przeciwciała. Przyczyniają się one np. do uszkadzania stawów w reumatoidalnym zapaleniu stawów czy tarczycy w chorobie Hashimoto. Wykrycie takich przeciwciał w połączeniu z objawami choroby pomaga ustalić diagnozę;
    3. Diagnostyki alergii – charakterystyczną cechą chorób alergicznych jest podwyższony poziom przeciwciał z klasy IgE. Badania serologiczne umożliwiają zarówno określenie ich poziomu w surowicy, jak również wykazanie specyficzności w stosunku do określonych substancji wywołujących alergię – tzw. alergenów;
    4. Określania ryzyka wystąpienia tzw. konfliktu serologicznego – mianem tym określamy sytuację, w której organizm matki produkuje przeciwciała mające zdolność niszczenia czerwonych krwinek płodu. W przypadku gdy matka jest nosicielem grupy krwi Rh(-) (ujemny), a dziecko posiada krwinki czerwone z grupy Rh(+) (dodatni), kontakt komórek układu immunologicznego matki z krwią dziecka (np. podczas porodu) może uruchomić u matki produkcję przeciwciał przeciw krwinkom płodu. Przeciwciała te mają zdolność przechodzenia przez łożysko. Stąd też, jeśli u takiej matki w kolejnej ciąży płód również będzie nosicielem grupy Rh+, jego krwinki będą niszczone. Może to spowodować ciężką niedokrwistość płodu, prowadząc nawet do poronienia. Rozpoznanie ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego jest tym bardziej ważne, że istnieją skuteczne metody jego zapobiegania.

    Badania serologiczne stosowane są również do określania grupy krwi w układzie grup głównych (A, B, AB, 0), w układzie czynnika Rh (+, -), układzie Kell i innych.

     

    Jak przebiegają badania serologiczne?

     

    Badania serologiczne wykonywane są na próbce krwi żylnej. Nie jest wymagane specjalne przygotowanie, nie ma również konieczności pozostania na czczo. Należy pamiętać o uprzednim poinformowaniu lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, obecnych chorobach – zwłaszcza tych związanych z zaburzeniami krzepnięcia krwi oraz o ewentualnym nosicielstwie patogenów przenoszonych przez krew, takich jak wirus HIV czy HBV.

    Próbka pobierana jest zazwyczaj z żyły łokciowej przy użyciu jednorazowej igły i probówki. Przed wkłuciem igły na ramię zakłada się stazę (specjalną opaskę uciskową), a miejsce wkłucia jest dezynfekowane. Po zakończeniu pobierania igła jest wyjmowana. Aby zapobiec krwawieniu, warto uciskać miejsce wkłucia przez kilka minut. Po pobraniu krew wysyłana jest do laboratorium. Wyniki dostępne mogą być po różnym czasie, zależnym od zastosowanej do badania techniki.

     

    Wartości referencyjne

     

    Ponieważ podczas badania serologicznego możliwe jest wykrycie wielu różnych rodzajów przeciwciał, z których niektóre nie występują w warunkach prawidłowych, inne natomiast są stale obecne w organizmie, wartości prawidłowe badań serologicznych są ściśle uzależnione od typu poszukiwanego przeciwciała. Przykładowo, bardzo niewielki poziom czynnika reumatoidalnego (RF), kojarzonego zwykle z RZS, dopuszcza się również u ludzi zdrowych, podczas gdy obecność przeciwciał anty-HIV zawsze jest powodem do niepokoju. Zakres wartości prawidłowych przyjętych w danym laboratorium podawany jest razem z wynikami badania.

     

    Interpretacja wyniku

     

    Podobnie jak w przypadku wartości prawidłowych, interpretacja wyniku badań serologicznych musi odbywać się w odniesieniu do wskazań. W przypadku diagnostyki infekcji, warto mieć na uwadze, że wykrycie charakterystycznych przeciwciał nie zawsze oznacza obecność drobnoustroju. Organizm często produkuje przeciwciała jeszcze przez jakiś czas po usunięciu przyczyny zakażenia.

    Pomimo niewątpliwych zalet badań serologicznych, często nie wystarczą one do postawienia pewnej diagnozy. W wielu przypadkach wymagają one potwierdzenia innymi metodami, między innymi z uwagi na dość duże ryzyko uzyskania wyników fałszywych. Interpretacja badań serologicznych zawsze powinna odbywać się w konsultacji z lekarzem.

    PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
    Badanie immunohistochemiczne

    Newsletter

    Chcesz otrzymywać informacje
    o nowych artykułach i produktach?

    Facebook_icon    GooglePlus_icon    YouTube_icon    twitter_icon

    Copyright © 2012-2016 Wylecz.to All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone

    Treści z serwisu wylecz.to mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.  

    Zamknij ten komunikat

    Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

    Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.